فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چکیده: بررسی مؤلفه‌های عرفان در ادبیّات جهانی به‌نوعی خبر از تقارب خاستگاه در همۀ آنها دارد. از جمله کهن‌ترین الگوهای عرفان، مانی و اندیشه‌های زهدمآبانۀ اوست. وی با درایت تمام منجی‌گری را از مسیحیت، ثنویت را از زرتشتی و تناسخ روح را از مذهب بودایی برگرفت. بُن‌مایۀ عرفان او هبوط روح، رهایی آن از دنیای تاریکی و پاکیزگی روان بوده، که از آن به «آب زنده» یاد کرده است. هدف این پژوهش آن است که میزان قدرت، نفوذ و اثرپذیری شاعران زاهدمسلک تازی از بُن‌مایه‌های کهن‌الگوی عرفان مانی را، بازخوانی کند. شیوۀ پیش‌رو تطبیق مهم‌ترین مؤلفه‌های اندیشۀ مانی است. این رویکرد حاکی از آن است که پس از ظهور اسلام و به‌خصوص در دورۀ عباسی، شاعران تازی با آگاهی و اطلاع در کلام منظوم خویش از باورهای کهن ایرانی بهره برده‌اند. اشتراک مضامین و واژه‌ها در این مجال نمی‌تواند اتّفاقی باشد، بلکه تأییدی است بر تقدّم خاستگاه آن در بین ایرانیان باستان. این فرضیه می-تواند بیانگر جوهره‌ای از پویایی تمدّن ایران در دل تمدّن اسلامی باشد.