واکاوی چشمانداز برنامههای توسعه شهری با مشارکت کودکان مطالعه موردی: بازنگری طرح جامع کلانشهر تهران
نویسندگان
1 گروه مهندسی شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 گروه مهندسی شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
3 گروه مهندسی عمران، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
4 گروه مهندسی شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
doi
10.22034/jsc.2025.479627.1807چکیده
امروزه موضوع مشارکت و یادگیری اجتماعی موردتوجه شهرسازان قرارگرفته و نقش بهسزایی در موفقیت طرحهای توسعه شهری دارد، این در حالی است که در بسیاری از موارد نقش کودکان بهعنوان گروهی از شهروندان، عموماً مورد غفلت بوده است. مقاله حاضر بر اساس یک طرح مشترک میان نهاد راهبری و پایش طرحهای توسعه شهری تهران و یک تیم اجرایی ـ پژوهشی با هدف ایجاد زمینههای مشارکت کودکان در فرایند بازنگری طرح جامع شهر تهران و فهم چشمانداز کودکان درباره تهران مطلوبشان تهیهشده است. بدین منظور، با مشارکت 100 دانشآموز در گروه سنی 10 تا 11 سال و بهرهمندی از تکنیکهای نقاشی گروهی، مصاحبههای نیمه ساختاریافته و گروه متمرکز برای جمعآوری دادهها و از روش تحلیل مضمون جهت تحلیل دادهها استفادهشده است. یافتههای پژوهش حاکی از آن است که با وجود دانش اندک کودکان پیرامون مفاهیم شهری، توجه آنها به ابعاد اصلی توسعه شهری، گسترده بوده و در قالب ابعاد اجتماعی، کالبدی، زیستمحیطی، مدیریتی، اقتصادی و مؤلفههای شهر سرزنده، پذیرا، دارای انسجام اجتماعی، برانگیزاننده حس تعلق شهروندان، در پیوند با طبیعت، حافظ منابع طبیعی، دارای کارآمدی اقتصادی، هوشمند، روزآمد، دارای سیمای متنوع، دارای کالبد و مسکن متنوع و دارای پایداری کالبدی قابلطبقهبندی است. از دستاوردهای این کار اجرایی ـ پژوهشی میتوان به بسترسازی مشارکت کودکان در چشمانداز سازی طرحهای توسعه شهری، توسط سازمان مرجع اشاره نمود. در کنار ایجاد این بسترها، بهرهمندی از مؤلفهها و اولویتبخشی به آنها در فرایند بازنگری طرح جامع شهر تهران میتواند گامی اساسی در راستای تقویت ابعاد مشارکتی و تحقق تهران مطلوب از دیدگاه شهروندان به شمار آید.
