تعیین اهمیت نسبی عوامل محیطی موثر بر تغییرات پوشش گیاهی در مراتع استپی خشکرود ساوه
نویسندگان
1 پژوهشگر بخش تحقیقات مرتع، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران.
2 استادیار پژوهشی، بخش تحقیقات مرتع، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران
3 پژوهشگر بخش تحقیقات مرتع، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران.
4 استادیار پژوهشی، بخش تحقیقات مرتع، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران
5 استادیار پژوهشی، بخش تحقیقات مرتع، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران
6 دانشیار پژوهشی، بخش تحقیقات مرتع، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران.
doi
10.22034/emj.2025.726021چکیده
پژوهش حاضر به بررسی تأثیر عوامل محیطی بر پوشش گیاهی مراتع استپی منطقه خشکرود ساوه میپردازد. هدف از این مطالعه، شناسایی عوامل مؤثر بر تغییرات پوشش گیاهی و ارائه راهکارهایی برای مدیریت بهینه مراتع است. نمونهبرداری بهصورت تصادفی-سیستماتیک در سال اول و سپس بهصورت سیستماتیک در بقیه سالها در قالب چهار ترانسکت 200 متری مجموعاً شامل 60 پلات انجام شد. ویژگیهای خاک شامل EC، pH، کربن آلی، نیتروژن کل، فسفر و پتاسیم قابل جذب و بافت خاک اندازهگیری شدند. برای تعیین اهمیت نسبی عوامل محیطی مؤثر بر پوشش گیاهی، از تجزیه و تحلیل مؤلفههای اصلی استفاده شد. برای تعیین ارتباط بین درصد پوشش تاجی با عوامل محیطی از روش آماری چند متغیره در نرمافزار XLSTAT و MINITAB نسخه 16، استفاده شد. نتایج نشان داد که میانگین تولید 17 ساله علوفه 240 کیلوگرم در هکتار و متوسط تاج پوشش گیاهی 26 درصد بوده است. کمترین تولید مربوط به سال 1399 و بیشترین آن مربوط به سال 1381 بوده است. درصد تاجپوشش و تولید با بارندگی سالانه، کربن، ازت و سیلت همبستگی بالایی داشتند. تجزیه مؤلفههای اصلی نشان داد، چهار مؤلفه اول 68/4 درصد تغییرات را توجیه میکنند و پوشش و تولید با بارندگی، سیلت و pH رابطه مستقیم و قوی و با شوری خاک، فسفر و کربن رابطه معکوس دارند. در نهایت، نتایج این پژوهش نشان داد که بارندگی سالانه و ویژگیهای خاک بهویژه میزان کربن، ازت، سیلت، رس، پتاسیم، فسفر، شوری و pH نقش مهمی در تغییرات پوشش گیاهی دارند. مدیریت صحیح مراتع و توجه به عوامل محیطی و اقلیمی میتواند به بهبود وضعیت پوشش گیاهی و افزایش تولید علوفه در این مناطق کمک کند.
