ارزیابی وضعیت خشکسالی با استفاده از شاخص‌های مبتنی بر مشاهدات زمینی و سنجش از دور (مطالعه موردی شهر اصفهان)

نویسندگان

1 استادیار، گروه کشاورزی، دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران.

2 استادیار گروه کشاورزی، دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران

doi
10.22034/emj.2025.726155
چکیده

از آنجا که خشکسالی تأثیرات گسترده‌ای بر منابع آب، کشاورزی و اکوسیستم‌ها دارد ارزیابی دقیق خشکسالی و استفاده از ابزارهای مناسب برای پایش و مدیریت آن امری ضروری است. این مطالعه به بررسی و تحلیل خشکسالی شهر اصفهان بین سال‌های 2000 تا 2022 با استفاده از شاخص‌های مختلف از جمله شاخص حرارتی، وضعیت پوشش گیاهی، سلامت پوشش گیاهی، تناسب کشاورزی، رطوبت خاک، بارش استاندارد، بارش-تبخیر تعرق، شاخص خشکسالی سطحی، شاخص خشکسالی چندگانه پرداخته است. این شاخص‌ها در مقیاس‌های ماهانه، فصلی و سالانه تحلیل شده‌اند تا تغییرات و نوسانات خشکسالی در منطقه مورد بررسی قرار گیرند. نتایج نشان می‌دهد شاخص بارش- تبخیر در فصول گرم مقدار آن بیشتر از فصول سرد سال بود. این شاخص همچنین سال 2003 و 2005 کمترین و بیشترین مقدار را در طی دو دهه اخیر داشت. بر اساس شاخص بارش و بارش استاندارد در سال 2000 بیش از 80 درصد از منطقه درگیر کمبود بارندگی بودند. شاخص سلامت پوشش گیاهی بیانگر آن بود که در سال‌های 2000 و 2017 حدود 82 و 67 درصد از پوشش گیاهی به دلیل تنش دمایی آسیب دیده و سلامت آن به شدت کاهش یافته است. در نهایت، نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که خشکسالی به‌صورت یک پدیده چند بعدی در اصفهان طی دو دهه اخیر با شدت‌های مختلف رخ داده است و این منطقه همچنان با چالش‌های خشکسالی مداوم مواجه است. این نتایج می‌تواند به تصمیم‌گیری‌های مدیریتی در زمینه کاهش اثرات خشکسالی و بهبود مدیریت منابع آب و کشاورزی کمک کند.