بررسی نوسانات سطح آب زیرزمینی با استفاده از مدل هیدرولوژیک جامع (مطالعه موردی حوضه فاریاب شرقی)

نویسندگان

1 مربی، گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه جیرفت، جیرفت، ایران.

2 استاد، گروه احیاء مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

3 دانشیار، بخش مهندسی منابع آب، دانشگاه لوند، لوند، سوئد.

4 استاد، دانشکدگان علوم و فناوری‌های میان رشته‌ای، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

doi
10.22034/emj.2024.2033881.1069
چکیده

امروزه با توجه به اهمیت بالای مدیریت پایدار آب‌های زیرزمینی، برای بررسی و ارزیابی منابع آب از مدل‌سازی و پیش‌بینی تراز آب‌های زیرزمینی استفاده می‌شود. هدف از این پژوهش، پیش‌بینی سطح آب زیرزمینی در آبخوان فاریاب شرقی با استفاده از مدل پارفلو و نیز ارزیابی عملکرد آن به‌صورت مقایسه داده‌های سطح آب پیش‌بینی شده توسط مدل با داده‌های مشاهد‌ه‌‌ای در پیزومترهای موجود در آبخوان می‌باشد. بنابراین داده‌های سطح آب زیرزمینی مربوط به 23 پیزومتر موجود در آبخوان در سال 2010 (11 دی‌ماه 1388 تا 10 دی‌ماه 1389) استخراج و با داده‌های پیش‌بینی شده مقایسه گردید. محاسبه و مقایسه برای داده‌های میانگین همه پیزومتر‌ها و نیز مقایسه جداگانه پیزومترها انجام شد. نتایج نشان داد که مقدار ضریب همبستگی داده‌های میانگین مشاهده‌ای و پیش‌بینی شده برابر 0/8822 به‌دست آمد که نشان‌دهنده همبستگی بالای بین داده‌های واقعی و مدل‌شده می‌باشد. علاوه بر این در 3 پیزومتر، میزان همبستگی زیر یک درصد می‌باشد و 13 پیزومتر نیز میزان همبستگی بالای 0/75 به دست آمد که 7 پیزومتر آنها بالای 0/90 بود. بالاترین ضریب همبستگی در پیزومتر جزفطن در قسمت مرکز متمایل به غرب آبخوان و با مقدار 0/9814 و کمترین مقدار آن در پیزومتر غرب کهن در قسمت بالا‌دست حاشیه شرقی مشاهده گردید که مقدار آن برابر با0/0026به دست آمد. مشاهده می‌گردد که پیزومترهای موجود در مرکز و متمایل به سمت غرب و بالادست آبخوان نسبت به قسمت‌‌‌‌‌‌‌های شرقی که خروجی حوضه می‌باشد و به رودخانه هلیل‌رود می‌ریزد، دارای ضریب همبستگی بالاتری هستند که به نظر می‌رسد دلیل این امر علاوه بر عدم قطعیت مدل‌سازی و داده‌های مورد استفاده، مستقل گرفتن آبخوان فاریاب شرقی از آبخوان شهرستان جیرفت می‌باشد، در صورتی که احتمال این که آبخوان فاریاب شرقی در قسمت خروجی و شرقی با آبخوان جیرفت مرز مشترک داشته باشند، وجود دارد. همچنین بر اساس نتایج مشخص شد که مدل پارفلو سطح آب زیرزمینی و روند تغییرات آن را با دقت قابل قبولی شبیه‌سازی می‌کند و در سه پیزومتر دهانه کوه متاع، تاج‌آباد و شمال اسماعیلیه بالا که مقادیر سطح آب زیرزمینی کم می‌باشد (زیر ده متر) مقادیر پیش‌بینی شده سطح آب زیرزمینی بیش‌برآورد گردیده است.