فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

فرهنگ اوروک، یکی از شاخص‌ترین فرهنگ‌های بین‌النهرین است که ابتدا در جنوب بین‌النهرین و سپس در مناطق دیگر، ازجمله بین‌النهرین شمالی (تل براک و...)، ایران (زاگرس‌مرکزی، فلات‌مرکزی و جنوب‌غرب)، جنوب‌شرق ترکیه (حاجی‌نبی، هاسک‌هویوک و...)، شمال سوریه (تل حموکار، حبوبا کبیرا، جبل‌آرودا و...) تا مصر و لوانت گسترش پیدا نمود. «گیلرمو الغازه» اولین کسی بود که در مورد گسترش این فرهنگ فرضیاتی را ارائه داد. الغازه استدلال می‌نماید که سرزمین‌های مجاور جنوب بین‌النهرین در دورۀ اوروک تغییرات شگرفی را در جامعه، سیاست و سازمان اقتصادی تجربه نموده‌اند که تحت‌تأثیر تحولاتی است که در سرزمین‌های آبرفتی جنوبی رخ‌داده است. البته نقش ظرفیت‌های بومی نیز حائز اهمیت است به‌‌نحوی‌که محیط طبیعی این مناطق در شکل‌گیری معماری دورۀ اوروک و ایجاد شاخصه‌های معماری مرتبط با محیط طبیعی نقش قابل‌توجهی داشته است؛ ازجمله شاخصه‌ها می‌توان به نقشۀ سه‌بخشی (به‌عنوان مهم‌ترین شاخصۀ معماری مرتبط با محیط طبیعی) مخروط‌های سفالی و طاقچه‌های تزئینی که از شاخصه‌های جنوب بین‌النهرین هستند، اشاره نمود. در برخی از محوطه‌ها مانند گودین‌تپه و هاسک‌هویوک یک حیاط بیضی شکل به‌دست آمده است که بیانگر کاربری محوطه و هم‌چنین استفاده از شاخصه‌های معماری اوروک براساس شرایط جغرافیایی خاص منطقه قرارگیری این دو محوطه است. این پژوهش با روش توصیفی-تاریخی به‌دنبال ارزیابی این پرسش است که معماری تا چه اندازه می‌تواند بیانگر میزان نفوذ فرهنگ اوروک در مناطق هم‌جوار باشد؟ با بررسی معماری در محوطه‌های اوروکی می‌توان چنین بیان نمود که وجود شاخصه‌های معماری در کنار دیگر عناصر فرهنگی می‌تواند بیانگر نفوذ کامل فرهنگ اوروک بر یک محوطه باشد که پژوهشگران از آن تحت عناوینی مانند: کُلنی، مستعمره یا محاصرۀ کامل یاد می‌نمایند و محوطه‌هایی که ازنظر معماری تأثیر کمتری از نفوذ فرهنگ اوروک را نشان می‌دهند، تنها درگیر در شبکۀ تجاری اوروک بوده و یا کاربری آن‌ها یک ایستگاه و پایگاه تجاری (مانند گودین تپه) است و بیشتر ظرفیت‌های بومی در شکل‌گیری نوع معماری آن‌ها سهیم بوده است.