نقش گیاهان سازگار با شرایط بیابانی در توسعه اقتصادی-اجتماعی جوامع محلی (مطالعه موردی: مناطق جنوبی شهر سمنان و سرخه)
نویسندگان
1 دکتری اقلیمشناسی، گروه آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی زنجان، زنجان، ایران.
2 دکتری ترویج و آموزش کشاورزی، گروه اقتصادی-اجتماعی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی زنجان، زنجان، ایران.
3 دکتری مدیریت و کنترل بیابان، گروه جنگل و مرتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی زنجان، زنجان، ایران.
4 کارشناسی ارشد مرتعداری، گروه جنگل مرتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی زنجان، زنجان، ایران.
5 دکتری محیط زیست، گروه محیط زیست، پژوهشکده انگور دانشگاه ملایر، همدان، ایران.
6 استادیار، گروه جنگل و مرتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی زنجان، زنجان، ایران.
doi
10.22034/emj.2025.723745چکیده
بیابانزایی یکی از چالشهای مهم مناطق خشک و نیمهخشک جهان است که پیامدهای منفی متعددی مانند کاهش منابع آب، فرسایش خاک، مهاجرت روستاییان و آسیب به زیستبومها دارد. کشت گیاهان سازگار با شرایط بیابانی بهعنوان راهکاری پایدار، میتواند در مدیریت این پدیده مؤثر باشد. هدف پژوهش حاضر، بررسی اثرات اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی کشت گیاهان بیابانی در چهار روستای جنوب شهر سمنان و سرخه است. جامعه آماری شامل1724 نفر بود که با استفاده از فرمول کوکران، 315نفر بهصورت تصادفی انتخاب شدند. دادهها با پرسشنامه استاندارد جمعآوری و با استفاده از نرمافزار SPSS تحلیل شدند. نتایج نشان داد که اگرچه 92/38 درصد از پاسخدهندگان تأیید کردند که در منطقه آنها کشت گیاهان بیابانی انجام میشود، تنها 14/29درصد معتقد بودند این کشتها به ایجاد شغل منجر شدهاند و فقط 3/81 درصد اعلام کردند که در تصمیمگیریهای مرتبط با این فعالیتها مشارکت داشتهاند. تحلیل مؤلفههای اصلی دو عامل کلیدی تأثیر اقتصادی- اجتماعی با 88/39 درصد واریانس و تاثیر زیست محیطی با 4/76 درصد واریانس بهعنوان دو مولفه اصلی شناسایی شد. بیشترین میانگین نگرش در بعد زیستمحیطی (3/5) و کمترین در بعد اقتصادی (2/29) ثبت شد. از مهمترین اثرات زیستمحیطی میتوان به تثبیت خاک، کاهش گردوغبار و افزایش تنوع زیستی اشاره کرد. یافتهها نشان میدهد که اگرچه کشت گیاهان بیابانی از نظر زیستمحیطی مؤثر بوده است، اما تحقق منافع اقتصادی و اجتماعی نیازمند برنامهریزی جامع، توسعه بازار و افزایش مشارکت جوامع محلی است.
