شکل گیری اتحادیۀ آغازایلامی در فلات ایران

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری باستان شناسی، گروه باستان شناسی دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 استادیار گروه باستان شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ورامین_پیشوا، ورامین، ایران.

3 دانش آموختۀ کارشناسی ارشد باستان شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز، تهران، ایران.

doi
10.22084/nb.2021.23377.2273
چکیده

دورۀ آغازایلامی برهه‌ای از تاریخ فلات ایران است، که بازۀ زمانی 3300 تا 3000پ.م. در برمی‌گیرد. این دوره برخلاف دوره‌های قبل برای اولین‌بار، در سطحی گسترده از فلات ایران قرار گرفته است، که جوامع گوناگون به‌شکل یکپارچه، پیچیدگی‌های اجتماعی را به‌کار می‌بردند. به‌دلیل ساختار مشابه فرهنگی و مدیریتی می‌توان دریافت که احتمالاً ارتباط و پیوستگی‌های سیاسی میان آن‌ها شکل‌گرفته است. متأسفانه به‌دلیل کاوش‌های محدود‌، دورۀ آغاز‌ایلامی را نمی‌توان در تمام این پیوستگی‌ها کامل ترسیم نمود. در پژوهش حاضر نگارندگان با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و گردآوری اطلاعات به‌روش اسنادی از کاوش‌های صورت گرفته، در پی یافتن پیوستگی‌ها برمبنای الواح خطی (آغاز‌ایلامی) و نقش مهر در محوطه‌های آغازایلامی را دارند که به‌لحاظ جغرافیای دور از هم قرار گرفته‌اند و یک مرز سیاسی-اقتصادی را نشان می‌دهند، مانند: تپه ازبکی در دشت قزوین در (شمال‌غرب) و شهر‌سوخته در سیستان‌وبلوچستان، تپه یحیی کرمان در (جنوب‌شرق) و تپه سفالین در شرق استان تهران، (شمال‌شرق) و تپه شوش در غرب خوزستان کنونی، (جنوب‌غربی) این مرز سیاسی-اقتصادی را تشکیل داده‌اند. با توجه به آنالیز عناصر سازندۀ گل‌نبشته‌های هر محوطه با حفظ سبک بومی نگارش و دامنۀ اسم‌های آوایی متفاوت نسبت به دیگر محوطه‌هاست، اما از یک سیستم و فن مدیریتی مشترک با نقش مهر‌های نسبتاً یکسان شکل‌گرفته‌اند که در دورۀ قبل (شوش II) مشابه آن در فلات ایران به‌دست نیامده است و می‌توان حدس زد در این برهۀ زمانی اتحادیه‌ای با ساختار جغرافیایی فلات ‌ایران در هزارۀ چهارم‌ پیش‌ازمیلاد شکل‌گرفته است. شاید دلیل شکل‌گیری این پیوستگی‌ها، اشتراک‌های سیاسی و منافع مشترک بین اقوام گوناگون بوده است که این عوامل به همراه محرکه‌هایی مانند: راه‌های باستانی و منظر طبیعی ایران باعث شکل‌گیری آن شده است.