پهنه‌بندی خطر سیل با استفاده از رویکرد تصمیم‌گیری چندمعیاره (مطالعه موردی: حوزه آبخیز ترک آباد اردکان)

نویسندگان

1 کارشناس ارشد آبخیزداری، گروه مهندسی طبیعت، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه اردکان، اردکان، ایران.

2 دکتری آبخیزداری، اداره منابع طبیعی و آبخیزداری اردکان، اردکان، ایران.

3 دانشیار، گروه مهندسی طبیعت، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه اردکان، اردکان، ایران

4 استادیار گروه مهندسی طبیعت، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه اردکان، اردکان، ایران.

5 استادیار گروه مهندسی طبیعت، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه اردکان، اردکان، ایران.

doi
10.22034/emj.2025.719755
چکیده

سیل هر ساله منجر به خسارات جانی و مالی فراوانی در سطح جهان و ایران می‌شود. از طرفی مقدار کم بارش، ریزش فصلی و پراکندگی نامنظم آن ضرورت هر چه بیش‌تر مدیریت سیل را در کشور آشکارتر می‌سازد. لذا تحقیق حاضر با هدف پهنه‌بندی خطر وقوع سیل در حوزه آبخیز ترک‌آباد اردکان صورت گرفت. بدین منظور ابتدا اقدام به انتخاب شاخص‌های مهم در پهنه‌بندی خطر سیل در حوضه شد. شاخص‌های کاربری اراضی، زمین‌شناسی، فاصله از آبراهه، درصد شیب، ارتفاع، انحنای زمین، تراکم پوشش گیاهی، گروه‌های هیدرولوژی خاک و ضریب CN انتخاب شد. سپس با استفاده از روش تصمیم‌گیری چند معیاره AHP اقدام به تهیه ساختار سلسله مراتبی و پرسشنامه برای مقایسه زوجی شاخص‌ها شد و با استفاده از نظرات خبرگان و کارشناسان اهمیت شاخص‌ها استخراج شد. برای همپوشانی معیارها و زیرمعیارها ابتدا نقشه عضویت فازی زیرمعیارها محاسبه و در وزن‌های به دست آمده، ضرب شد. سپس با استفاده از عملگر فازی گاما لایه‌ها با یکدیگر ترکیب شده و نقشه نهایی پهنه‌بندی خطر سیل حاصل شد. نتایج نشان داد که از بین 9 معیار در نظر گرفته شده در این حوزه، معیارهای شیب، تراکم پوشش گیاهی و فاصله از آبراهه و ارتفاع با وزن‌های 0/21، 0/19، 0/16 و 0/14 بیش‌ترین اهمیت را به خود اختصاص داده‌اند. هم‌چنین معیارهای زمین‌شناسی، گروه هیدرولوژیکی خاک و ضریب CN با وزن‌های 0/03، 0/05 و 0/06دارای کمترین اهمیت در پهنه‌بندی خطر سیل منطقه می‌باشند. نتایج پهنه‌بندی خطر سیل نشان داد که 6/98 درصد از حوضه در کلاس خطر خیلی کم، 17/53 درصد در خطر کم، 25/02 در کلاس خطر متوسط و بیش از 50 درصد حوضه در کلاس خطر سیل زیاد و خیلی زیاد قرار دارند. این موضوع نشان می‌دهد، حوزه آبخیز ترک آباد نیاز به توجه در خصوص خطر سیل داشته و هرگونه توسعه در این حوضه با لحاظ وضعیت سیل آن بایستی انجام شود.