پهنه بندی خطر زمین‌لغزش با استفاده از مدل فرآیند محور SINMAP (مطالعه موردی: حوزه آبخیز ماربر، شهرستان سمیرم)

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد آبخیزداری، گروه طبیعت، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه اردکان، اردکان، ایران.

2 دانشیار، گروه مهندسی طبیعت، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه اردکان، اردکان، ایران

3 دانش‌آموخته دکتری، گروه مرتع و آبخیزداری، دانشگاه یزد، یزد، ایران.

4 استادیار گروه مهندسی طبیعت، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه اردکان، اردکان، ایران.

5 دانشیار، گروه مهندسی طبیعت، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه اردکان، اردکان، ایران

doi
10.22034/emj.2024.714955
چکیده

زمین‌لغزش یکی از بلایای طبیعی است که هر ساله با تغییراتی که بشر در عرصه‌های طبیعی ایجاد می‌کند اتفاق می‌افتد. ارزیابی زمین‌لغزش نیازمند اطلاعات مکانی دقیق و قابل اعتماد است. امروزه با استفاده از فن‌آوری‌های جدید مانند دریافت و پردازش داده‌ها (از طریق ماهواره)، ‌استفاده از نرم‌افزار‌ها و سیستم‌های پردازش اطلاعات و توسعه مدل‌های فرآیند محور، وقوع زمین‌لغزش را می‌توان با دقت بیشتری ارزیابی نمود. در این پژوهش‌ از ترکیب نرم‌افزار ArcGIS و افزونه SINMAP جهت پیش‌بینى زمین‌لغزش استفاده ‌شده است. ورودى اصلى مدل SINMAP نقشه رقومى ارتفاع می‌باشد که با تعیین پارامترهایى از قبیل چسبندگى و تراکم خاک، زاویه اصطکاک داخلى براى مرز بالا و پایین‌ منطقه مورد مطالعه، پردازش می‌گردد. در این تحقیق جهت پهنه‌بندی خطر زمین‌لغزش، ضمن تهیه و پردازش اطلاعاتی از قبیل نقاط کنترل زمینی، مدل رقومى ارتفاع تصحیح ‌شده، شیب، جهت جریان، سطح ویژه حوزه آبخیز، میزان اشباع شدگی خاک در نهایت نقشه شاخص پایدارى ایجاد گردید. نتایج مدل ضمن اولویت دادن به پارامترهای شیب و زاویه اصطکاک داخلی خاک در رخداد زمین‌لغزش‌، نشان داد که حدود 70/67درصد از وسعت حوزه آبخیز ماربر در محدوده پایدار قرار دارد. همچنین نتایج مدل‌سازی در منطقه مورد مطالعه نشان داد که از بین 9 زمین‌لغزش رخ داده در منطقه پایدار، تعداد 6 لغزش قابل پیش‌بینی می‌باشد. نتایج صحت‌سنجی مدل با ضریب تعیین برابر با 0/78و مقدار شاخص SR برابر با 0/81 نیز نشان داد که همبستگی مناسبی برای پیش‌بینی صورت گرفته وجود دارد. لذا از نتایج حاصل از مدل‌سازی مربوطه می‌توان به منظور پیش‌بینی و هشدار رخداد زمین‌لغزش‌ در منطقه مورد مطالعه استفاده نمود.