بررسی وضعیت اسیدیته منابع مختلف آبی با استفاده از روش‌های زمین‌آمار (مطالعه موردی: دشت سیرجان استان کرمان)

نویسندگان

1 استادیار پژوهشی بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات، آموزش کشاورزی و منابع طبیعی کرمان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج. کرمان، ایران.

2 استادیار پژوهشی بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات، آموزش کشاورزی و منابع طبیعی کرمان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج. کرمان، ایران.

3 کارشناس ارشد آبخیزداری مدیریت جهاد کشاورزی، سیرجان، ایران.

doi
10.22034/emj.2024.714956
چکیده

یکی از پارامترهای مهمی که در آبخوان‌های مختلف حوزه‌های آبخیز مورد تجزیه و تحلیل دقیق قرار می‌گیرد، اسیدیته آب است که علت آن به اهمیت بالای میزان اسیدی و قلیایی بودن منابع آبی در شرب انسان و احشام بر می‌گردد. در این تحقیق مقدار اسیدیته 55 منبع آبی در آبخوان دشت سیرجان مطالعه شد. سپس روش‌های زمین‌آماری عکس فاصله، فاصله نرمال، کریجینگ معمولی برای پهنه‌بندی اسیدیته آب مورد استفاده قرار گرفت. برای ارزیابی مدل‌های تخمین و پیش‌بینی، شاخص‌های R2، RMSE، MSE، MAE، R و NS به کارگرفته شد. پس از انتخاب بهترین روش میان‌یابی، نقشه‌های پهنه‌بندی مکانی مربوط به اسیدیته آب از محیط نرم‌افزاری GS+ و ArcGIS استخراج گردید. نتایج تحقیق نشان داد که در مجموع میانگین کل اسیدیته آب در منابع آبی بررسی شده آبخوان آبرفتی دشت سیرجان 7/48382است. بنابراین با توجه به میانگین کل اسیدیته دشت سیرجان که کمی بالاتر از 7 می‌باشد، اندکی قلیایی بودن آب در منابع آبی بررسی شده مشهود می‌‌باشد. نتایج تحقیق همچنین نشان داد که حداقل میزان اسیدیته آب 6/08 می‌باشد که مربوط به منبع آبی منطقه جعفرآباد می‌باشد و حداکثر میزان اسیدیته آب نیز 8/8 می‌‌باشد که مربوط به منبع آبی محمد کاظم یزدانی_فرودگاه می‌باشد و بقیه منابع آبی بین این دو میزان اسیدیته قرار گرفتند. روش کریجینگ معمولی از نظر ضریب تعیین و ضریب همبستگی و ضریب ناش_‌‌ساتکلیف، مجذور میانگین مربعات خطا و میانگین مطلق خطا و میانگین مربعات خطا، بهترین روش جهت ارزیابی مدل‌‌های نیم تغییرنما برازش داده‌ شده جهت پهنه‌بندی برای مقدار اسیدیته آب تشخیص داده شد. نتایج تحقیق نشان داد که در مرکز و شمال دشت سیرجان به دلیل فاضلاب‌های ناشی از جمعیت شهر سیرجان و تراکم اراضی کشاورزی و استفاده از برخی کودهای شیمیایی به صورت لکه‌‌ای میزان اسیدیته آب نسبت به سایر قسمت‌‌های دشت افزایش می‌یابد و این افزایش حداکثر در محدوده شهر سیرجان قابل مشاهده است.