ارزیابی وضعیت فعلی بیابان‌زایی در شمال غرب یزد با استفاده از مدل MICD

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مدیریت و کنترل بیابان، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه کاشان، ایران.

2 دانشیار، گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

3 دانشیار گروه مدیریت و کنترل بیابان، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه کاشان، ایران.

4 دانشیار گروه مدیریت مناطق خشک و بیابانی، دانشکده منابع طبیعی و کویرشناسی، دانشگاه یزد، ایران.

doi
10.22034/emj.2024.714452
چکیده

بیابان‌زایـی به عنوان سومین چالش مهم جهانی در قرن 21، اثرات پیچیده و متنوعی از جمله کاهش امنیت غذایی و سلامت انسانی، خشک‌سالی و طوفان‌های شدید و وسیع وگرد و غبار را از خود برجای می‌گذارد. ارزیابی خطر بیابان‌زایی، برنامه‌ریزی و مدیریت لازم را برای پیشگیری و کنترل آن در آینده فراهم می‌کند. مطالعات علمی متنوعی برای ارزیابی و پهنه‌بندی بیابان‌زایی در نقاط مختلف دنیا انجام گرفته که منجر به ارائه تکنیک های کمی زیادی شده است که از میان آنها، مدل MICD مبتنی بر فرسایش بادی، برای منطقه شمال‌غرب یزد انتخاب و بر اساس آن نقشه کمی و کیفی وضعیت فعلی بیابان‌زایی تهیه گردید. در این پژوهش ابتدا به کمک مطالعات پایه، نقشه واحدهای کاری بیابان در منطقه مشخص گردید و سپس در هریک از آنها، اقدام به امتیازدهی شاخص‌ها و ارزیابی خطر بیابان‌زایی شد. بر اساس نتایج به‌دست‌آمده منطقه پژوهشی در 5 کلاس: آرام، کم، متوسط، شدید و اوج طبقه‌بندی شد. بیش از %90 منطقه پژوهشی در کلاس شدید و متوسط از نظر بیابان‌زایی قرارگرفته است به‌طوری‌که کلاس شدید %68/8 و کلاس متوسط % 26/13از وسعت منطقه را شامل می‌شوند. بیشترین و کمترین امتیاز بیابان‌زایی مربوط به واحد کاری تپه‌های ماسه‌ای و توده سنگی به ترتیب با ارزش عددی 26/9 و 5/6، و کلاس کیفی اوج و کم می‌باشد.