پهنهبندی کمی سطح زمین با مدل بنیادی دایرهای جهت مکانیابی بهینه پخش سیلاب (مطالعه موردی حوضه آبخیز گربایگان فسا)
نویسندگان
1 دانشآموخته کارشناسی ارشد آبخیزداری، گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده آب و خاک، دانشگاه زابل، زابل، ایران.
2 دانشآموخته دکتری آبخیزداری، گروه منابع طبیعی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران.
3 استادیار گروه مهندسی طبیعت، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی داراب، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
4 استادیار گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده آب و خاک، دانشگاه زابل، زابل، ایران.
doi
10.22034/emj.2022.701532چکیده
در مدیریت مناطق بیابان مطالعات مربوط به آب، خاک و پوشش گیاهی که در مقیاس حوزه آبخیز و یا منطقهای انجام میگردد. پهنهبندی ژئومورفولوژیک از جمله مطالعات پایهای و اساسی میباشد. با توجه به افزایش جمعیت و کاهش نزولات جوی لزوم استفاده از جریانات سطحی ضروری به نظر میرسد. لذا تشخیص عوارض ژئومورفولوژی سطح زمین جهت احداث سازههای آبی و مکانیابی آنها مهم میباشد. تشخیص تیپهای ژئومورفولوژیک و واحدهای کاری سطح زمین برای آمایش سرزمین و کاربری زمین برای استفادههای مختلف ضروری میباشد. تاکنون تشخیص عوارض ژئومورفولوژیک به صورت کیفی انجام گردیده و بر اساس نظر کارشناس بوده است. در این مطالعه به منظور تشخیص محدودههای مناسب برای تغذیه مصنوعی در منطقهی کوهستانی گهر و دشت گربایگان، در استان فارس، از پهنهبندی کمی سطح زمین با برازش فرمبنیادی دایرهای، به سطح استفاده گردیده است. در این پژوهش، با داشتن مدل رقومی ارتفاع و نرمافزارهای ArcGIS 9.3، Matlab 7.1 و ENVI 4.8 و بهکارگیری روابط کمی برای منطقه کوهگهر در دشت گربایگان فسا به مکانیابی پخش سیلاب پرداخته شد. برای تشخیص بهترین ساختار بنیادی قابل برازش از ساختارهایی با رده درجه دو برای پنجرهسهتایی که با تعریف ضرایب کمی ایوانس و شری در متلب بر دادههای مدل رقومی ارتفاعی با قدرت تفکیک 10 متری استفاده گردیده است. برای تعیین درجه برازش ساختارهای بنیادی از شاخص مجموع اختلاف مربعات اختلافات سطح استفاده شده است. با استفاده از درجه برازش درجه مناسب بودن سطح برای تغذیه مصنوعی، تنها با دید مورفولوژی سطحی تعیین گردیده است. با برازش الگوهای قابل تفسیر به سطح زمین میتوان تعیین نمود که زمین به چه الگو و چه مکانیسمی تشکیلی شباهت بیشتری دارد. نتایج نشان میدهد که در حوزه آبخیز گربایگان سطوح واقع در پاییندست مخروطافکنهها، و دشتها مناسبترین مناطق برای پخشسیلاب محسوب میشوند. یکی از موارد استفاده پهنهبندی کمی در زمینه فرسایش و رسوب است که با برازش دقیق محدودههای در معرض فرسایش میتوان به طور دقیق نسبت تغییرات ارتفاعی در حاشیه حوزهها و محدودههای فرسایشی و همچنین افزایش ارتفاع در مناطق پست در نتیجه رسوبگذاری پیبرد.