سمفونی ادیان و اقوام در رمان نواقیس روما بر اساس خوانش باختینی

نویسندگان

1 فارغ التحصیل زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، ایران

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، ایران

3 استاد گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، ایران

doi
10.22034/mcal.2024.19662.2297
چکیده

افراد از طریق برقراری گفت‌وگو با یکدیگر در تلاش برای رساندن صدای خود به دیگران هستند، در واقع صدا نمودی از ذهنیت و دیدگاه گوینده‌اش است که هستی و حضور او را تاکید می‌کند. گفت‌وگومندی یکی از مهمترین خصیصه‌های متن ادبی و لازمه ایجاد روابط اجتماعی است که میخائیل باختین، نظریه‌پرداز روسی این دیدگاه را در ادبیات تحت عنوان چند‌صدایی یا پلی‌فونی (Polyphony) با الهام از مفهوم صدا در موسیقی بیان نمود؛ چندصدایی مد‌نظر باختین در اثر ادبی، به هر یک از شخصیت‌ها، امکان سخن‌گفتن و اظهار عقیده می‌دهد بدون آنکه صدایی در پی خاموش کردن صدای دیگری باشد. او نمایش آواها، اندیشه‌ها و آرای گوناگون در متن و همزیستی تضادها را به عنوان عنصر غالب چندصدایی مطرح می‌کند. «ژان دوست» نویسنده و شاعر سوری در رمان «نواقیس روما» که داستان سفر شخصی مسلمان به نام «عشیق المترجم» به «رم» خاستگاه دین مسیحیت است، با استفاده از مؤلفه‌های چند‌صدایی، جهانی چند‌صدا خلق کرده و تسامح و همزیستی مسالمت آمیز میان ادیان و اقوام را به تصویر کشیده است. حضور عنصر مکالمه به عنوان پیش‌برنده داستان و تعدادی از مؤلفه‌های چند صدایی از جمله: کارناوال، بینامتنیت، گروتسک، کرونوتوپ، جدل و... به این رمان صبغه چند‌صدایی بخشیده است. با بررسی و تحلیل رمان نواقیس روما بر پایة مؤلفه‌های مذکور مشخص شد که این اثر، شاهد رقابت گفتمان‌های مختلف و تعدد صداهای متقابل به ویژه صدای اسلام و مسیحیت است که در ‌نهایت همه این صداها یک «سمفونی» واحد خلق می‌کنند که همان همزیستی مسالمت‌آمیز میان ادیان و اقوام مختلف است.