زمین باستان شناسی محوطۀ باستانی خَرَشک (روستای خرشک - استان گیلان)
نویسندگان
1 استادیار گروه میراث طبیعی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران.
2 کارشناسی ارشد زمین شناسی، گروه پژوهشی زمین باستان شناسی، شرکت زمین ریزکاوان، تهران، ایران.
3 دکتری باستان شناسی، اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان گیلان، رشت، ایران.
doi
10.22084/nb.2021.20396.2035چکیده
در باستانزمینشناسی با تشخیص و بررسی محتوای رسوبی و چینهنگاری لایهها و مواد باستانشناسی، میتوان درک کامل و صحیحی از پیشینههای باستانی بهدست آورد. پژوهش حاضر نتایج مطالعات زمینشناختی در محدودۀ محوطۀ باستانی خرشک را ارائه میکند که با هدف شناخت کلی از زمینشناسی محلی منطقه و بهویژه آگاهی از نهشتههای آبرفتی کواترنری، که نهشتههای سطحی در محوطۀ باستانی خرشک را نیز تشکیل میدهد، انجام گرفته است. این پژوهش بهدنبال پاسخگویی به پرسشهای پیشِروست؛ 1) چه ارتباطی میان محیط زمینشناسی و ژئومورفولوژی محدودۀ باستانی خرشک با ویژگیهای فرهنگی محوطۀ باستانی این محدوده وجود دارد؟ و 2) آیا استقرار محوطۀ باستانی خرشک متأثر از ویژگیهای محیطی بوده است؟ بههمین منظور، و با فرض تأثیر ویژگیهای محیطی بر استقرار این پهنۀ زیستی-باستانی در گیلان، نمونههای معرف از واحدهای رسوبی جهت تعیین ترکیب کانیشناختی رسوبات و ویژگیهای رسوبشناختی آنها برداشت شده است. بستر محوطۀ باستانی خرشک را نهشتههای آبرفتی رودخانهای-دامنهای تشکیل میدهد که شواهد فرهنگی و زیستی در آن بهصورت قطعات سفال، قطعات شکمپایان و قطعات زغال قابلشناسایی است. قطعات زغالی میتواند دارای منشأ فرهنگی باشد و یا در نتیجۀ آتشسوزیهای طبیعی در رسوبات وارد شده باشد. لایههای رسوب طبیعی در بستر محوطۀ باستانی خرشک، بایگانی مشخصی از تغییرات آبوهوایی و محیطی در اواخر پلیستوسن تا اوایل هولوسن از یک رژیم آبوهوایی نسبتاً خشک و نبود پوشش گیاهی به سمت شرایط آبوهوایی نسبتاً گرم و مرطوب، که همراه با گسترش پوشش گیاهی درختی در اوایل هولوسن بوده است، را نشان میدهد. با مساعدتر شدن شرایط آبوهوایی و افزایش میزان بارندگی و دسترسی به منابع آب در منطقه، شرایط مناسب برای جذب جوامع انسانی در عصر مفرغ به منطقه فراهم شده است. تداوم استقرارهای انسانی در عصر آهن تداوم شرایط زیستی مناسب و دسترسی به منابع لازم در منطقه را نشان میدهد.
