ابهام زدایی و تحلیلی بر روند شکل گیری، فروغ و فرجام آتشکدۀ آذرگشنسب
نویسندگان
1 استادیار گروه باستان شناسی، واحد ایلام، دانشگاه آزاد اسلامی، ایلام، ایران
2 دانشیار گروه باستان شناسی، دانشکدۀ هنر، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران.
doi
10.22084/nb.2021.23664.2303چکیده
آتشکدۀ آذرگشنسب یکی از بناهای بزرگ دورۀ ساسانی است که براساس منابع تاریخی و پژوهشهای باستانشناختی توسط «خسرو اول» ساسانی در شیز یا تختسلیمان امروزی ساخته شده است. درمورد مکان اولیه، روند شکلگیری، زمان استفاده و بهخصوص علل خاموشی و یا نابودی آن بحثهای بسیاری از طرف مورخان و باستانشناسان مطرح شده است. پژوهش حاضر درپی پاسخ به ابهامات موجود در مورد علل خاموشی یا تخریب این آتشکده براساس مطالعۀ متون تاریخی و بازخوانی گزارش کاوشهای باستانشناختی محوطۀ مذکور است. برخی علت خاموشی آتشکده را فقدان نیایشگران و برخی نیز گسترش دهکدهای در اطراف آتشکده در حدود قرن چهارم هجریقمری و تنگ شدن عرصه بر آتشکده ذکر میکنند. در این پژوهش از روش توصیفی-تحلیلی استفاده شده است. نتیجۀ تحقیق نشان میدهد که آتشکدۀ مذکور نه بهدلیل فقدان نیایشگران و نه بهدلیل گسترش دهکدۀ اطراف آن، بلکه احتمالاً بهعلت شکلگیری یک روستا یا شهرک جدید در حدود اواخر قرن چهارم و یا اوایل قرن پنجم هجریقمری خاموش و درنهایت تخریب گشته است. درواقع نگارندگان بر این عقیده هستند که از زمان تصرف این منطقه توسط مسلمانان تا زمان احداث کاخ ییلاقی آباقاخان دو دهکده یا لایۀ استقراری در این محوطه وجود داشته است. یکی از این دهکدهها زرتشتیانی بودهاند که همزمان با فعالیت آتشکده و از قرن اول تا حدود پایان قرن چهارم هجریقمری در این منطقه ساکن بودهاند و دهکدۀ دیگر احتمالاً مسلمانانی -ترکان سلجوقی- بودهاند که بعد از ویرانی آتشکده و از قرن پنجم تا حدود اواخر قرن هفتم هجریقمری در این محوطه حضور داشتهاند و آتشکده احتمالاً توسط ساکنان دهکدۀ اخیر سلجوقی برای همیشه تخریب و به خاموشی گراییده است.
