مکانیابی مناطق مستعد احداث سدهای خاکی کوتاه (مطالعه موردی: حوزه آبخیز بهشتآباد)
نویسندگان
1 استادیار گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران.
2 دکتری آبخیزداری، سازمان جهاد کشاورزی استان چهارمحال و بختیاری، شهرکرد، ایران.
3 فارغالتحصیل کارشناسی ارشد آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران.
doi
10.22034/emj.2021.248949چکیده
نیاز روزافزون به آب باعث گسترش روشهای مختلف مدیریت منابع آب شده است. برخی از روشهای سازهای شامل احداث موانع در مسیر جریانهای سطحی و ذخیره کردن آب میشود که سدهای خاکی در این دسته قرار میگیرند. کارایی و بهرهوری یک سد خاکی به عوامل بسیاری بستگی دارد که مهمترین آنها، تعیین مناطق مناسب برای احداث این سدها است. این تحقیق با هدف توسعه یک سیستم پشتیبانی تصمیم بر مبنای تکنیکهای RS و GIS و شناسایی و اولویتبندی مناطق مناسب احداث سدهای خاکی در زیرحوزه آبخیز بهشتآباد از حوزه آبخیز کارون شمالی، انجام شده است. به این منظور ابتدا مطالعات قبلی در این زمینه بررسی شد و معیارهای موثر در مکانیابی سد خاکی انتخاب شد. پس از انتخاب مجموعه معیارها، پرسشنامه مقایسات زوجی ساخته شد و در اختیار کارشناسان مرتبط قرار گرفت. سپس با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی به اولویتبندی و تعیین وزن نسبی این معیارها پرداخته شد. نقشههای مربوط به هر عامل، تهیه و استانداردسازی شد؛ سپس وزن به دست آمده از روش AHP در آن اعمال شد. در نهایت نقشه حاصل با سه طبقه نامناسب، خوب و بسیار خوب برای احداث سد خاکی در منطقه تهیه شد. نتایج نشان میدهد معیار ژئومورفولوژی و زمینشناسی با کسب بیشترین وزن، اهمیت بیشتری در تعیین مکان مناسب جهت احداث سد خاکی دارد. این معیار خود از چهار زیرمعیار کارست، گسل، زمین لغزش و فرسایش ترکیب شده است. پس از این معیار به ترتیب توپوگرافی، دسترسی به منابع قرضه، کاربری اراضی، فاصله از منابع آب زیرزمینی، فاصله از جاده و عمق خاک در ترتیب اهمیت قرار گرفتند. همچنین مشخص شد که بیش از چهار کیلومتر از شبکه هیدرولوژی این آبخیز قابلیت بسیار خوبی برای احداث سدهای خاکی کوتاه در راستای مدیریت منابع آب دارد.
