اثرات توپوگرافی بر تنوع و غنای گونه ای مراتع بیابانی و خشک (مطالعه موردی: مراتع تنگ لایبید یزد)

نویسندگان

1 محقق پژوهشی، بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان یزد، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، یزد، ایران.

2 استادیار پژوهشی، بخش تحقیقات جنگل و مرتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان یزد، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، یزد، ایران.

3 استاد گروه مرتع، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع‌طبیعی ساری، ساری، ایران.

doi
10.22034/emj.2021.248918
چکیده

گرادیان‌های محیطی و تغییر شکل زمین سبب تغییرات تدریجی عوامل غیرزنده می‌شوند که روی تراکم و توزیع گونه‌ها تاثیرگذار بوده و برای پراکنش فضایی تنوع گیاهی مهم می‌باشند. درک فرایندهای اکولوژیکی مرتبط با گرادیان‌های ارتفاع منجر به تغییرات احتمالی اقلیمی در جوامع می‌شود. برای مطالعه تنوع و غنای گونه‌ای در مرتع مورد نظر دو دامنه شرقی و غربی در سه طبقه ارتفاعی 2400-2000، 2800-2400 و 3200-2800 متر ارتفاع از سطح دریا انتخاب شدند، نمونه برداری به صورت تصادفی- سیستماتیک انجام شد، بدین ترتیب که در هر طبقه ارتفاعی سه ترانسکت 100 متری به صورت عمود بر شیب به فاصله 100 متر از همدیگر مستقر و در روی هر ترانسکت 10 پلات دو مترمربعی و در مجموع 180 پلات (دو متر مربعی) در منطقه مستقر و اندازه گیری شدند. سپس با استفاده از نرم افزار PAST شاخص‌های مهم اکولوژیکی از قبیل غنا، تنوع و یکنواختی محاسبه شدند. تجزیه و تحلیل آماری این شاخص‌ها نشان داد که بیشترین تنوع مربوط به طبقه ارتفاعی 2800-2400 و 3200-2800 متر و کمترین آن مربوط به طبقه ارتفاعی 2400-2000 متر می‌باشد. تنوع در جهت های شرقی و غربی دارای اختلاف معنی دار نبوده است. طبقه ارتفاعی 2400-2000 متر با جهت شرقی دارای بیشترین یکنواختی و کمترین غنا می‌باشد. در ارتباط با غنا نیز در دو طبقه بالایی ارتفاع (2800-2400 و 3200-2800 متر) بیشترین مقدار غنا وجود داشته است و کمترین مقدار غنا در ارتفاع پایین تر بوده است. با این حال غنا در دامنه غربی بیشتر از دامنه شرقی می‌باشد. کمترین یکنواختی در طبقه ارتفاعی 2800-2400 متر مشاهده شد و دامنه های شرقی و غربی دارای یکنواختی یکسانی بوده‌اند. به طور کلی با افزایش ارتفاع از سطح دریا تنوع و غنا در جهت جغرافیایی غربی افزایش یافته است زیرا بیش از هفتاد درصد فراوانی بارش‌ها در جهت دامنه غربی می‌باشد و در ارتفاع بالای 2800 متر به علت برودت هوا از مقدار غنا کاسته شده است.