فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: کاهش سطح و کیفیت زیستگاه و قطعه‌قطعه شدن اکوسیستم‌های جنگلی از جمله تهدیدات جدی و نگران‌کننده‌ای هستند که به کاهش تاب‌آوری این اکوسیستم‌ها منجر می‌شوند. تعیین و شناسایی مناطق منابع اکولوژیکی، نقش کلیدی در بهبود اتصال چشم‌انداز و ایجاد شبکه‌های اکولوژیکی دارد. این مناطق نه‌تنها زیستگاه‌های مناسبی برای موجودات زنده فراهم می‌کنند، بلکه در حفظ فرآیندها و عملکردهای اکولوژیکی نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا می‌کنند. در این مطالعه، با هدف شناسایی مناطق کلیدی برای حفظ اتصال اکولوژیکی و ارائه خدمات اکوسیستمی چندگانه در شبکه اکولوژیکی، از ترکیب روش تحلیل الگوی فضایی مورفولوژیکی (MSPA) و ارزیابی خدمات اکوسیستمی استفاده شد. بر این اساس، منابع اکولوژیکی شناسایی و روند تغییرات آنها در سال‌های 2002، 2013 و 2022 مورد ارزیابی قرار گرفتند.روش: برای این منظور، خدمات اکوسیستمی شامل ترسیب کربن، کنترل سیلاب و کیفیت زیستگاه با استفاده از نرم‌افزار InVEST مدل‌سازی شدند. سپس نتایج این مدل‌سازی‌ها با بهره‌گیری از روش وزنی فازی تلفیق شدند. در گام بعدی، مناطقی که ارائه‌دهنده بیشترین خدمات اکوسیستمی بودند با مناطق هسته‌ شناسایی‌ شده از طریق روش تجزیه‌وتحلیل الگوی فضایی مورفولوژیکی (MSPA) ادغام گردیدند. علاوه بر این، در تهیه نقشه کیفیت زیستگاه، مجموعه‌ای از عوامل تهدید و تأثیرگذار بر کیفیت زیستگاه مورد استفاده قرار گرفت تا رویکردی جامع ارائه شود که بر شناسایی مناطقی تمرکز دارد که از اثرات مخرب انسانی مصون مانده‌اند. در این راستا از داده‌های شاخص نور شب و سطوح نفوذناپذیر که نقشی کلیدی در شناسایی زیستگاه‌های با کیفیت بالا ایفا می‌کنند، نیز استفاده شد.یافته‌ها: نتایج تحلیل تغییرات زمانی نشان داد که منابع اکولوژیکی طی دوره زمانی مورد مطالعه، به میزان 29053 هکتار کاهش یافته‌اند و از نظر مکانی، بیشترین کاهش در شهرستان‌های عباس‌آباد، چالوس و نوشهر مشاهده شده است. بررسی تغییرات پوشش زمین نشان داد که مساحت طبقات ساخته‌ شده 12473 هکتار و اراضی کشاورزی 7156 هکتار در این سال‌ها به‌طور قابل‌توجهی افزایش یافته است، در حالی که مساحت جنگل‌ها با کاهشی معادل 32723 هکتار روبه‌رو بوده است. علاوه بر این، نتایج تحلیل الگوی فضایی مورفولوژیکی نشان داد که کلاس هسته‌ در سال‌های مورد بررسی بیشترین سهم را در منطقه مورد مطالعه داشته است.نتیجه‌گیری: بر اساس نتایج، ارزیابی نحوه توزیع فضایی خدمت اکوسیستمی چندگانه برای برنامه‌ریزی مؤثر حفاظت بسیار حیاتی است. یافته‌های این تحقیق می‌توانند نقش مهمی در برنامه‌ریزی و حفاظت از مناطق کلیدی در شبکه اکولوژیکی جنگل‌های هیرکانی ایفا کنند و به سیاست‌گذاران و مدیران در جهت مدیریت پایدار این مناطق کمک نمایند.