فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: تالاب گندمان در استان چهارمحال‌وبختیاری یکی از زیست‌بوم‌های حساس کشور است که کاهش ورودی آب، تغییرات اقلیمی، ورود پساب‌های کشاورزی و بهره‌برداری بی‌رویه منابع، پایداری این تالاب را به خطر‌انداخته است. هدف از این مطالعه تحلیل روند تغییرات اقلیمی و پوشش گیاهی تالاب گندمان و تاثیر آن بر تنوع و فراوانی پرندگان در بازه زمانی ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۲ و رتبه‌بندی عوامل تهدید‌کننده این تالاب است.روش‌ پژوهش: داده‌های سرشماری پرندگان مهاجر در زمستان‌های ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۲ جمع‌آوری و شاخص‌های تنوع شانون-وینر، سیمپسون و یکنواختی کامارگو محاسبه شد. شاخص نرمال شده پوشش گیاهی (NDVI) با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای Landsat 7 و 8 در دوره مورد مطالعه استخراج شد. روند متغیرهای بارندگی سالانه، میانگین دمای سالانه، SPI، NDVI و شاخص‌های تنوع و یکنواختی با آزمون من-کندال و اثر متغیرهای اقلیمی و پوشش گیاهی بر فراوانی و تنوع پرندگان تالاب با تحلیل همبستگی پیرسون بررسی شد. عوامل تهدید‌کننده تالاب در طی عملیات میدانی و گزارش‌های موجود شناسایی و با فرایند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) رتبه‌بندی شد.یافته‌ها: فراوانی پرندگان مهاجر در تالاب طی سال‌های مورد مطالعه نوسان قابل‌توجهی داشت و تعداد گونه‌ها از 25 گونه در سال ۱۳۹۰ به بیشینه 57 گونه در ۱۴۰۰ رسید. میانگین دمای سالانه روند افزایشی داشته (Z = 2.0, p = 0.05) و روند کاهشی معنی‌دار برای بارندگی (Z = -2.2, p = 0.02) و شاخص SPI  (Z=-3.7 , p=0.00) و روند تغییرات شاخص NDVI افزایشی و معنی‌دار (Z = 2.6,p = 0.02) بود.  شاخص سیمپسون، شانون-وینر و یکنواختی‌ها روند کاهشی را نشان دادند که بیانگر کاهش تنوع و غالبیت برخی از گونه‌ها است. همبستگی مثبت شاخص NDVI، با فراوانی، تعداد گونه و شاخص‌های تنوع و یکنواختی پرندگان مشاهده شد که می‌تواند نشان‌دهنده تراکم گیاهان آبزی بوده که به‌عنوان غذا، محل آشیانه سازی و پناهگاه توسط پرندگان مورد استفاده قرار می‌گیرد. همبستگی مثبت بارش و شاخص SPI با فراوانی و تنوع پرندگان نشان‌دهنده تأثیر مستقیم شرایط اقلیمی بر حیات موجودات در این منطقه است. تحلیل سلسله‌مراتبی نشان داد که چهار عامل برداشت آب کشاورزی (0/30)، خشکسالی (0/25)، ورود فاضلاب (0/13) و چرای دام (0/11) بیشترین وزن را به خود اختصاص داده‌اند.نتیجه‌گیری: به‌طورکلی، تالاب گندمان در طول دوره مطالعه با نوسانات شدید در تنوع پرندگان روبرو بود که تأثیر عوامل انسانی به‌ویژه برداشت بی‌رویه آب و ورود پساب‌ها به‌عنوان ‌مهمترین تهدید این تالاب شناسایی شد، در حالی که تغییرات اقلیمی نقش تشدیدکننده داشته‌اند.