فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: این پژوهش با هدف بررسی فضایی شدت جزیره گرمایی سطحی در ۳۵۲ محله کلان‌شهر تهران طی تابستان‌های ۲۰۱۵- ۲۰۲۵ صورت گرفته است. در این راستا، تأکید بر نقش پوشش گیاهی، درصد پوشش درختی، سطوح نفوذناپذیر، آلبدو سطحی و ویژگی‌های توپوگرافی (ارتفاع، شیب) به‌منظور شناسایی الگوهای ناهمگنی مکانی، محاسبه پتانسیل خنک‌کنندگی محلی و ارائه چارچوب اولویت‌بندی مداخلات زیرساخت سبز شهری بوده است.روش پژوهش: داده‌های سنجش‌ازدور ماهواره‌های لندست ۸/۹ (باندهای حرارتی OLI/TIRS) و سنتینل-۲ (MSI Level-2A) از پلتفرم Google Earth Engine برای استخراج دمای سطح زمین، شاخص نرمال ‌شده پوشش گیاهی، درصد پوشش درختی (WorldCover 2021)، سطوح نفوذناپذیر، آلبدو سطحی، ارتفاع میانگین (SRTM) و شیب استخراج گردید. شدت جزیره گرمایی سطحی بر اساس تفاضل میانگین دمای سطح محله با میانه دمای کل شهر محاسبه شد. تحلیل‌های اکتشافی شامل آمار توصیفی، آزمون موران جهانی/ محلی (خودهمبستگی فضایی)، تحلیل لکه‌های داغ (آماره گتیس- ارد جی)، همبستگی پیرسون و رگرسیون ساده انجام شد. مدل‌سازی شامل رگرسیون حداقل مربعات معمولی، آزمون‌های لاگرانژ (انتخاب مدل خطای/ تأخیر/ دوربین فضایی)، رگرسیون وزنی جغرافیایی چندمقیاسی و محاسبه شاخص پتانسیل خنک‌کنندگی (ترکیب قدرمطلق ضرایب محلی معنادار) در نرم افزارهای ArcGIS Pro و Python اجرا شد.یافته‌ها: براساس نتایج، میانگین دمای سطح 21/44 ±56/2 و شدت جزیره گرمایی سطحی 10/0±56/2 درجه سلسیوس محاسبه شد. خودهمبستگی فضایی قوی (شاخص موران جهانی شدت جزیره گرمایی= 0/7245، سطح معناداری کمتر از 0/001) و خوشه‌بندی داغ سطوح نفوذناپذیر در جنوب و مرکز شهر مشاهده گردید. همبستگی‌های قوی شامل ارتفاع (همبستگی= 0/45-)، سطوح نفوذناپذیر (همبستگی= 0/38-) و پوشش گیاهی (همبستگی= 0/28-) بود. رگرسیون وزنی جغرافیایی چندمقیاسی (ضریب تعیین تعدیل ‌شده= 0/9224، معیار اطلاعات آکائیکه تعدیل ‌شده= 2127/36) نشان داد پوشش گیاهی (ضریب= 52/1-)، پوشش درختی (ضریب= 0/11-)، آلبدو (ضریب= 71/6-) اثرات خنک‌کننده معنادار (سطح معناداری کمتر از 0/001، ۵۰ تا ۹۴ درصد محلات) و سطوح نفوذناپذیر اثر گرم‌کننده (۱۰۰ درصد محلات) با ناهمگنی شدید (ضریب تعیین محلی: 0/62-0/88) دارند. شاخص پتانسیل خنک‌کنندگی میانگین 3/97 (با دامنه 2/28-6/38) محاسبه شد.نتیجه‌گیری: نتایج نشان می‌دهد که پوشش درختی و گیاهی در تعداد قابل‌توجهی از محلات تهران، پتانسیل خنک‌کنندگی بالایی داشته و نقشی کلیدی در تعدیل جزیره گرمایی سطحی ایفا می‌کند. مدل رگرسیون وزنی جغرافیایی چندمقیاسی (MGWR) با عملکردی به‌مراتب برتر نسبت به مدل‌های جهانی (رگرسیون حداقل مربعات معمولی با ضریب تعیین 0/62 و مدل خطای فضایی با ضریب تعیین 0/75)، ناهمگنی و مکان‌ وابستگی روابط بین متغیرها را به‌طور دقیق آشکار می‌سازد. از منظر سیاستی، یافته‌ها بر ضرورت اولویت‌دهی به مداخلات سبز در محلات جنوبی و بخش‌هایی از مرکز شهر با سطوح بالای نفوذناپذیری و پتانسیل خنک‌کنندگی پایین تأکید دارد؛ رویکردی که می‌تواند به تحقق عدالت حرارتی و تقویت تاب‌آوری اقلیمی شهری منجر شود.