فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

اصطلاح آشنایی‌زدایی ادبی پس از مطرح شدن توسط شکلوفسکی منتقد شکل‌گرای روس مورد توجه بسیاری از پیروان مکتب نقد فرمالیسم قرار گرفت. در نقد فرمالیسم با تکیه بر بررسی عناصر درون متن در پی آن است که از جنبه‌های آشنایی‌زدایی در این عناصر پرده بردارد؛ لذا شخصیت -نویسنده، رویدادهای اجتماعی و تاریخی که پیرامون اثر ادبی رخ داده است در نقد فرمالسیتی تا حد زیادی نادیده گرفته شده و با تمرکز بر شکل و بافت زیانی متن، بررسی میزان انسجام و ادبیت متن مورد تحلیل قرار می‌گیرد. از این رو یکی از مهم‌ترین مباحثی که با اصول فرمالیسم پیوند می‌خورد نظریه باقت زبانی است زیرا هر یک از این دو نگرگاه نقدی به شیوة متن‌کاوی به بررسی یک اثر ادبی می‌پردازد و این مهم از طریق تحلیل بافت زبانی اثر ادبی و عناصر تشکیل‌دهندۀ آن در سطوح مختلف از جمله سطح واژگانی، دستوری، بلاغی و آوایی حاصل می‌شود. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر نظریة بافت زبانی به بررسی نمود آشنایی‌زدایی در شعر «الحریة» سرودة احمد مطر در سطح زبانی و درونمایه می‌پردازد. نتایج نشان می‌دهد که مفهوم آزادی و تقابل آن با اسارت در این قطعه‌شعر به شکلی نامتعارف به تصویر کشیده شده است. گزینش هدفمند واژگان و اصوات حروف، چینش عبارت‌ها در کنار یکدیگر و کاربست آرایه‌های بلاغی همسو با بافت زبانی متن همگی در راستای ایجاد آشنایی‌زدایی در عناصر زبانی و درون‌مایة شعر به‌کار رفته‌اند.