چارچوبی برای ارزیابی و ارتقای پایداری زیرساخت‌های سبز شهری (مطالعه موردی: پارک مردم همدان، ایران)

نویسندگان

1 گروه مهندسی طراحی محیط زیست، دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 گروه علوم و مهندسی محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 گروه علوم و مهندسی محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران

doi
10.22059/jes.2025.390554.1008588
چکیده

هدف:. هدف این پژوهش ارائه رویکردی یکپارچه برای ارزیابی و ارتقای پایداری پارک‌های شهری است که در آن پارک مردمی همدان به عنوان مطالعه موردی انتخاب شده است. در این راستا، توسعه یک چارچوب مقیاس‌پذیر، انعطاف‌پذیر و قابل تکرار برای اندازه‌گیری پایداری پارک‌های شهری مد نظر قرار داده شده است.روش پژوهش: چارچوب مورد استفاده در این پژوهش به گونه‌ای طراحی شده است که برای استفاده مدیران پارک و ذی‌نفعان با استفاده از داده‌های عملیاتی، کاربردی، مقرون به صرفه و قابل دسترس باشد. این ارزیابی بر اساس سه رکن اصلی پایداری شامل ابعاد محیطی، اجتماعی و اقتصادی انجام شده که این ارکان به 24 شاخص و 60 معیار تقسیم شده اند. هر معیار بر اساس تأثیر عددی آن بر پایداری، به عنوان مثبت (+) یا منفی (-) و به عنوان داخلی یا خارجی طبقه‌بندی شد. معیارهای داخلی می توانند مستقیماً تحت تأثیر مدیریت پارک قرار گیرند، در حالی که معیارهای خارجی به عوامل خارجی مانند سیاست‌های دولت بستگی دارد. برای هر رکن پایداری، امتیازات بر اساس مقادیر میانگین شاخص‌های مربوطه محاسبه شد و هر ستون به طور مساوی در امتیاز کلی پایداری مشارکت داشت.یافته‌‌ها: نتایج نشان داد که پارک مردم همدان در حال حاضر از وضعیت پایداری ضعیفی برخوردار است و در مجموع 33.29 درصد امتیاز دارد. رکن‌های محیط‌زیستی و اقتصادی به ترتیب 23.80 درصد و 21.43 درصد و رکن اجتماعی 54.66 درصد امتیاز را کسب کردند. ضعف‌های کلیدی شامل مدیریت ضعیف آب، عدم استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر و سیستم‌های ناکافی مدیریت پسماند بود. با اتخاذ اقدامات مناسب، ارزش کل پایداری پارک می‌تواند به 87.96 درصد افزایش یابد که پتانسیل قابل‌توجهی را برای بهبود برجسته می‌کند.نتیجه‌‌گیری: در این مطالعه، نقاط ضعف در حفاظت از منابع آبی، پذیرش انرژی‌های تجدیدپذیر و مدیریت ضایعات شناسایی شد. برای بهبود پایداری پارک مطالعه شده، پیشنهاد می‌شود که فناوری‌های پیشرفته‌ای نظیر سیستم‌های جمع‌آوری آب باران، روشنایی LED و برنامه‌های تولید کمپوست به کار گرفته شوند. این اقدامات نه‌تنها می‌تواند اثرات مثبت محیط‌زیستی داشته باشد بلکه به ارتقاء کیفیت و پایداری پارک نیز کمک می‌کند. علاوه بر این، برگزاری کارگاه‌های آموزشی در زمینه موضوعات محیط‌زیستی می‌تواند به افزایش مشارکت و آگاهی جامعه کمک کند. در مقایسه با سایر پارک‌ها، پارک مورد بررسی به‌دلیل دسترسی آزاد و سیاست‌های فراگیر خود، عملکرد بهتری از نظر اجتماعی داشته است.