ساخت شبکه جزایر حرارتی شهری بر اساس تجزیه‌و‌تحلیل شبکه مورفولوژیک و تئوری گراف

نویسندگان

1 گروه برنامه ریزی، مدیریت محیط زیست و HSE، دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 گروه برنامه ریزی، مدیریت محیط زیست و HSE، دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 گروه برنامه ریزی، مدیریت محیط زیست و HSE، دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.22059/jes.2025.385006.1008547
چکیده

هدف: افزایش آسیب‌پذیری اکولوژیکی در شهرها به سبب افزایش دمای آن‌ها، طی سالیان اخیر بسیار مورد توجه قرارگرفته است. شناسایی دقیق شبکه جزیره گرمایی شهری برای کاهش مؤثر اثر آن بسیار مهم است. در بسیاری از تحقیقات صورت گرفته در این زمینه، عمدتاً تأثیر اتصال جزایر حرارتی بر این شبکه‌ها نادیده گرفته‌‌ شده است. این مطالعه جهت پرداختن به این شکاف تحقیقاتی، با ایجاد یک شبکه جزایر گرمایی شهری بر اساس دیدگاه اتصال در راستای درک ویژگی‌های ساختاری اثر این شبکه و ارزیابی آن در راستای تعیین سطح اولویت برای اجرای اقدامات کاهنده دما در کلان‌شهر تهران انجام ‌‌شده است.روش پژوهش: جهت دستیابی به هدف فوق، پس از تجزیه‌‌و‌‌تحلیل دمای سطح زمین در شهر تهران، مناطق دارای دمای بالا شناسایی گردید. سپس تحلیل الگوی فضایی مورفولوژیکی، ارزیابی ساختار مورفولوژیکی و شناخت اهمیت منابع جزیره گرمایی صورت گرفت. پس ‌از آن، سطح مقاومت در برابر انتشار حرارتی ساخته و با استفاده از روش حداقل مقاومت تجمعی، شناسایی کریدورهای انتقال حرارت و تجزیه‌‌و‌‌تحلیل آن‌ها صورت گرفت.یافته‌ها: یافته‌‌های این پژوهش نشان می‌‌دهد که 29 عدد هسته جزیره حرارتی قوی در شهر تهران با توزیع نسبتاً پراکنده وجود دارند که 8 عدد از آن‌ها قدرت گرمایشی بسیار بالایی دارند. تعداد 31 کریدور، این جزایر را به یکدیگر متصل می‌‌کند که 10 عدد از پتانسیل افزایش دمای بسیار بالایی را دارند. به‌علاوه از نظر توزیع فضایی تکه‌های شبکه جزایر گرمایی شهر تهران، در نیمه غربی و جنوبی از تراکم بالاتری برخوردارند. تراکم بالای جزایر حرارتی در بخش غربی تهران، برنامه‌ریزی برای مقابله با آن را سخت‌تر و اثرگذاری این پدیده را افزایش می‌دهد. همچنین جزایر حرارتی بسیار متراکم واقع در جنوب‌غربی شهر تهران، سبب شناسایی راهروهای کوتاه حرارتی در این بخش شده است که این امر افزایش دما در این قسمت را توجیه می‌کند. از سوی دیگر نتایج نشان می‌دهد که بیشترین سهم را در شبکه جزایر حرارتی شهر تهران، عارضه هسته‌ها دارند که این امر نشان‌دهنده بزرگی جزایر حرارتی و توزیع منطقه‌ای آن‌ها در منطقه مورد مطالعه است.نتیجه‌گیری: در این پژوهش به ویژگی‌های ساختاری جزایر حرارتی منطقه مورد مطالعه و درجه اهمیت آن‌ها توجه خاصی شده است. این چارچوب می‌‌تواند به‌عنوان یک اقدام استراتژیک در جلوگیری از به هم پیوستن و گسترش جزایر حرارتی شهری مورد استفاده قرار گیرد و به افزایش بدون برنامه فضاهای سبز- آبی جهت کاهش دما در مناطق شهری پایان دهد.