فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

عنصر فنی مکان از ابتدای پیدایش ژانر رمان در قرن هجدهم تاکنون، نقش بارزی در فرآیند تعیّن بخشی به پیرنگ داشته است. امّا در رمان­های مدرن امروزی نقش آن بسیار فراتر رفته و دیگر صرفاً به­عنوان جولانگاهی برای جنبش قهرمانان و رخدادها به شمار نمی­رود، بلکه همگام با نقش همیشگی، گاهی بسان شخصیّتی مستقل و اثرگذار بر سیر حوادث و رخدادهای رمان و نیز بر روابط میان شخصیت­ها عمل کرده است. این جستار با استفاده از روش توصیفی– تحلیلی، به بررسی و طبقه­بندی انواع مختلف مکان در رمان "عالم بلاخرائط" محصول مشترک دو رمان­نویس مشهور عرب، عبدالرحمن منیف و جبرا ابراهیم جبرا پرداخته است. بدین صورت است که ابتدا مهم­ترین مکان­های بسته و باز رمان را در دو شکل خصوصی و عمومی آن، معرفی و مصداق­یابی کرده و سپس، به بیان مهم­ترین کارکردهای فنی آن­ها پرداخته است. نویسندگان این رمان با توصیف ماهرانه­ی جزئیات برخی از مکان­ها، در کنار کارکردهای عادی این عنصر، جنبه­ی نمادین نیز به آن­ها بخشیده‌‌اند، که بارزترین آن­ها شهر عموریّة، به عنوان فضای اصلی رمان است. گره‌گشایی داستان و کشف شخصیت رازآلود نجوی که قهرمان زن این داستان است، تنها از طریق این عنصر مکانی ممکن می­گردد. اما در بیشتر موارد، فراخوانی مکان صرفاً به عنوان ابزاری برای پرداخت شخصیت­ها یا به منظور باورپذیرکردن حوادث بوده و به انتقال عواطف و احساسات شخصیت­ها به خواننده کمک کرده است.