ایدئولوژی و روابط قدرت در رمان «الجازیة والدراویش» بر اساس رویکرد انتقادی فرکلاف (بررسی موردی نمادهای اسطوره‌ای رمان)

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه یزد

2 دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشگاه یزد

3 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه یزد

4 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه یزد

doi
10.22034/mcal.2023.17260.2190
چکیده

تحلیل ‌گفتمان انتقادی رویکردی میان‌رشته‎‌ای و از روش‌های تحقیق کیفی است که منظور از انتقادی در آن، آشکارکردن روابط نهانی قدرت و فرایندهای ایدئولوژیکی موجود در متون و توجه به کارکردهای اجتماعی متن است. از آنجا که ادبیات بخش عظیمی از زبان، فرهنگ و هویت هر ملت را تشکیل می‌دهد، متون ادبی نیز در چارچوب تحلیل‌گفتمان انتقادی قابل تحلیل است. این نوشتار به روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از روش سه سطحی فرکلاف (توصیف، تفسیر و تبیین)، به تحلیل نمادهای اسطوره‌ای رمان «الجازیة و الدراویش» اثر عبدالحمید‌ بن ‌هدوقة نویسنده­ی الجزایری پرداخته و تلاش­نموده با تحلیل این نمادها و با بهره­گیری از بافت موقعیتی و بینامتنی و نوع گفتمان رمان مورد بحث، مهم­ترین ایدئولوژی‌های نویسنده و موضع‌گیری او در برابر کشمکش بر سر قدرت و اوضاع جامعه­ی الجزایر دهه­ی هفتاد را بررسی‌کند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که نویسنده با آفرینش و کاربرد نمادهای اسطوره‌ای (الجازیة و الجازیة الهلالیة، أساف ونایلة و الحمار الذهبیّ) در سطح توصیف، در پی بیان ایدئولوژی و اندیشه­ی خویش است، در سطح تفسیر نیز از گفتمان انقلابی- اجتماعی و بافت بینامتنی با هدف ایجاد تغییر در جامعه­ی الجزایر بهره برده‌است و در سطح تبیین، گفتمانِ مبتنی بر بازتولید مناسبات قدرت و تعیین بهترین قدرت برای حکومت بر الجزایر  را از طریق آگاهی‌بخشی و واقع‌گرایی تصویر کرده است.