بررسی محتوایی و هنری سروده های دیوان «إنّما أنت بلسم» از محمود مفلح بر اساس شاخصه‌‌های ادبیات اسلامی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات عرب، دانشگاه خلیج فارس بوشهر

2 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه ولی عصر (عج) رفسنجان

doi
10.22034/mcal.2022.13566.1996
چکیده

نظریه­ی ادبیات اسلامی که پس از نظریه‌های ادبی معاصر شکل­گرفته، ادبیات را ابزاری برای نشر اندیشه‌های اسلامی می‌داند اما در عین حال، اثر ادبی را در قالبی منجمد شبیه ادبیات تعلیمی نمی‌پسندد. ادبیات اسلامی، عاطفه­ای گرمابخش را می­جوید و از خیالی خروشان برای رسیدن به اهداف خود بهره­مند‌ می‌شود. محمود مفلح شاعر فلسطینی، از شاعرانی است که آثار وی را در زمره­ی ادبیات اسلامی شمرده‌اند. نویسندگان در این مقاله تلاش کرده‌اند تا با روش توصیفی- تحلیلی، شاخصه‌­های ادبیات اسلامی را در یکی از دیوان‌های شاعر به­نام «إنّما أنت بلسم» نشان دهند و ویژگی­های هنری و شگردهای بیانی آن را بیان نمایند. پژوهش حاضر نشان می‌دهد که شاخصه‌­های ادبیات اسلامی از قبیل: هدفمندی و برجسته­سازی عقیده، پایبندی به آموزه­های اسلامی و تلفیق دین و دانش و تعلّق به میهن اسلامی در بیشتر سروده­های دیوان، محوریت دارند و به ذهن و زبان شاعر، رنگ و بوی اسلامی بخشیده­اند. گاه موسیقی واژگان با محتوای مندرج در آنان، چنان هماهنگ است که گویی آهنگِ واژه، هویت معنایی و ساحت عاطفی­ آن را در تارهای صوتی گوینده، به­نمایش می­گذارد. بسیاری از آرایه‌های بلاغی، هنرمندانه بر زبان شاعر روییده­اند و همواره شور و گرمی احساسات دینی شاعر را در پیوندهای هنری خویش نهفته­ دارند. این ویژگی، برآیند حضور راستین عاطفه در فرآیند تخیل است و از صدق باورهای دینی سراینده و توازن روحی وی پرده بر می­دارد. انسجام ساختار و محتوا و وحدت فضای عاطفی در بافت هنری سروده­ها، موجب می­شود که خواننده، با تجربه­ی هنری سراینده، به همزیستی عاطفی برسد.