بررسی محتوایی و هنری سروده های دیوان «إنّما أنت بلسم» از محمود مفلح بر اساس شاخصههای ادبیات اسلامی
نویسندگان
1 استادیار گروه زبان و ادبیات عرب، دانشگاه خلیج فارس بوشهر
2 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه ولی عصر (عج) رفسنجان
doi
10.22034/mcal.2022.13566.1996چکیده
نظریهی ادبیات اسلامی که پس از نظریههای ادبی معاصر شکلگرفته، ادبیات را ابزاری برای نشر اندیشههای اسلامی میداند اما در عین حال، اثر ادبی را در قالبی منجمد شبیه ادبیات تعلیمی نمیپسندد. ادبیات اسلامی، عاطفهای گرمابخش را میجوید و از خیالی خروشان برای رسیدن به اهداف خود بهرهمند میشود. محمود مفلح شاعر فلسطینی، از شاعرانی است که آثار وی را در زمرهی ادبیات اسلامی شمردهاند. نویسندگان در این مقاله تلاش کردهاند تا با روش توصیفی- تحلیلی، شاخصههای ادبیات اسلامی را در یکی از دیوانهای شاعر بهنام «إنّما أنت بلسم» نشان دهند و ویژگیهای هنری و شگردهای بیانی آن را بیان نمایند. پژوهش حاضر نشان میدهد که شاخصههای ادبیات اسلامی از قبیل: هدفمندی و برجستهسازی عقیده، پایبندی به آموزههای اسلامی و تلفیق دین و دانش و تعلّق به میهن اسلامی در بیشتر سرودههای دیوان، محوریت دارند و به ذهن و زبان شاعر، رنگ و بوی اسلامی بخشیدهاند. گاه موسیقی واژگان با محتوای مندرج در آنان، چنان هماهنگ است که گویی آهنگِ واژه، هویت معنایی و ساحت عاطفی آن را در تارهای صوتی گوینده، بهنمایش میگذارد. بسیاری از آرایههای بلاغی، هنرمندانه بر زبان شاعر روییدهاند و همواره شور و گرمی احساسات دینی شاعر را در پیوندهای هنری خویش نهفته دارند. این ویژگی، برآیند حضور راستین عاطفه در فرآیند تخیل است و از صدق باورهای دینی سراینده و توازن روحی وی پرده بر میدارد. انسجام ساختار و محتوا و وحدت فضای عاطفی در بافت هنری سرودهها، موجب میشود که خواننده، با تجربهی هنری سراینده، به همزیستی عاطفی برسد.