آشنایی زدایی در رمان «اللّصّ والکلاب»، اثر نجیب محفوظ بر اساس فرمالیسم روسی
نویسندگان
1 استاد حق التدریس گروه مترجمی زبان عربی، دانشگاه کوثر بجنورد
2 استادیار زبان و ادبیات عرب، دانشگاه کوثر بجنورد
doi
10.22034/mcal.2021.10173.1799چکیده
آشناییزدایی، اصطلاحی است که از درون مکتب فرمالیسم روسی نشأت گرفته و نخستین بار، شکلوفسکی منتقد شکلگرای روس، آن را در مقالهای با عنوان هنر بهمثابه صنعت بهکار گرفت. اصطلاح آشناییزدایی این فرصت را به مؤلف میدهد تا با هنرنمایی خود، پدیدههای عادتزده را، با ناآشنا ساختن جانی دوباره بخشد و پدیدههای مأنوس را با استفاده از مکانیزمهای هنری خاص و ویژه در اثر خود نو کند. همچنین در طی فرآیند ادراک، خواننده مفاهیم جدیدی را درک میکند که به او اجازهی درک صورت هنری و فهم زیبایی صورت ادبی را میدهد. رمان یکی از انواع ادبی است که نویسنده در جهت ارائهی افکار خود، به آن پناه میبرد؛ برداشت یک رماننویس از رمان بهگونهای میباشد که گویی رمان، دیوانی معاصر برای زندگی است. نویسندهی رمان در ارائهی نوشتههای خود، از شیوههای نوین و ناآشنایی همچون آشناییزدایی، در جهت امری زیباشناسانه و ارسال پیام به مخاطب بهره میگیرد.این مقاله میکوشد تا میزان تأثیر «آشناییزدایی» بهعنوان تکنیکی صورتگرا را در رمان «اللص والکلاب» در سطوح عنوان، شخصیت، زمان، حوادث، پیرنگ، اسلوب و زبان و جنس ادبی مورد بررسی قرار دهد. این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی صورت گرفته و مبین این مطلب است که رمان «اللصّ والکلاب» رمانی رمزگونه است که در آن تکنیک آشناییزدایی قابل مشاهده است و آن را از نوع مألوف و عادی خارج میکند که رمزگونه بودن این رمان نگاه و دیدگاهی تازه و مخالف با عادت و انس به آن میبخشد.