آشنایی زدایی در رمان «اللّصّ والکلاب»، اثر نجیب محفوظ بر اساس فرمالیسم روسی

نویسندگان

1 استاد حق التدریس گروه مترجمی زبان عربی، دانشگاه کوثر بجنورد

2 استادیار زبان و ادبیات عرب، دانشگاه کوثر بجنورد

doi
10.22034/mcal.2021.10173.1799
چکیده

آشنایی­زدایی، اصطلاحی است که از درون مکتب فرمالیسم روسی نشأت گرفته و نخستین بار، شکلوفسکی منتقد شکل­گرای روس، آن را در مقاله­ای با عنوان هنر به­مثابه صنعت به­کار گرفت. اصطلاح آشنایی­زدایی این فرصت را به مؤلف می­دهد تا با هنرنمایی خود، پدیده­های عادت­زده را، با ناآشنا ساختن جانی دوباره بخشد و پدیده­های مأنوس را با استفاده از مکانیزم­های هنری خاص و ویژه در اثر خود نو کند. همچنین در طی فرآیند ادراک، خواننده مفاهیم جدیدی را درک می­کند که به او اجازه­ی درک صورت هنری و فهم زیبایی صورت ادبی را می­دهد. رمان یکی از انواع ادبی است که نویسنده در جهت ارائه­ی افکار خود، به آن پناه می­برد؛ برداشت یک رمان­نویس از رمان به­گونه­ای می‌باشد که گویی رمان، دیوانی معاصر برای زندگی است. نویسنده­ی رمان در ارائه­ی نوشته­های خود، از شیوه­های نوین و ناآشنایی همچون آشنایی­زدایی، در جهت امری زیباشناسانه و ارسال پیام به مخاطب بهره می­گیرد.این مقاله می­کوشد تا میزان تأثیر «آشنایی­زدایی» به­عنوان تکنیکی صورت­گرا را در رمان «اللص والکلاب» در سطوح عنوان، شخصیت، زمان، حوادث، پیرنگ، اسلوب و زبان و جنس ادبی مورد بررسی قرار دهد. این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی صورت گرفته و مبین این مطلب است که رمان «اللصّ والکلاب» رمانی رمزگونه است که در آن تکنیک آشنایی­زدایی قابل مشاهده است و آن را از نوع مألوف و عادی خارج می­کند که رمزگونه بودن این رمان نگاه و دیدگاهی تازه و مخالف با عادت و انس به آن می­بخشد.