برجسته سازی در اشعار محمّدسعید الحبوبیّ با تکیه بر نظریه ی جفری‌لیچ

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای زبان و ادبیات عربی، دانشگاه اراک

2 استادیار زبان و ادبیات عربی دانشگاه اراک

3 دانشیار زبان و ادبیات عربی دانشگاه اراک

4 دانشیار زبان و ادبیات عربی، دانشگاه اراک

doi
10.22034/mcal.2021.14814.2060
چکیده

سیّدمحمّدسعید الحبوبیّ، از شاعران معاصر عراق است که برخی از ادیبان نظیر سلمی جیوسی، وی را پیشوای شعر جدید عراق می­دانند. دیوان وی، سرشار از هنجارشکنی­های هدفمند در ساختار و فرم واژگان است. صورتگرایان، این هنجارشکنی­ها را از روش­هایی برای برجسته­سازی شعر می­دانند که به غنای ادبی متن کمک می­کند و از این­رو، بررسی موضوع برجسته­سازی که «لیچ» آن را برپایه­ی «قاعده­کاهی» و «قاعده­افزایی» تقسیم­نموده، به­عنوان ابزاری برای پربار کردن آثار شاعران، ضروری به­نظر می­رسد. مقاله­ی حاضر، قصد دارد به روش توصیفی-تحلیلی، هنجارگریزی شاعر را در خلق جلوه­هایی از زیبایی­شناسی و رستاخیز واژگان بر اساس نظریه­ی لیچ مورد بررسی قرار دهد. از اهداف تحقیق، آشنانمودن مشخصه­های القای معنا به مخاطب به شیوه­ی برجسته­سازی و به فعلیّت رساندن واژگان خاموش می­باشد که شاعر با نامألوف جلوه­دادن ترکیب­های تکراری، آن را در شعر پیاده کرده است. مسأله­ی پژوهش در زمینه­ی قاعده­کاهی، این است که شاعر از عناصر علم بدیع نظیر «ایهام»، «تناسب» و «تکرار» چگونه در توصیف «چندمعنایی»، «شبکه­ی معنایی» و «واج­آرایی» واژگان بهره برده است؛ شاعر از نظر قاعده­افزایی، به چه اشکالی از «آرکائیسم»، در ایجاد پیوند متن با فرهنگ کهن، بهره گرفته و به چه شیوه­ای از واژگان علم نجوم، در ارتقای موسیقی و تصویرگری وام­گیری کرده است. نتیجه­ی پژوهش، به کارکرد انواع «توریه» در تبیین واژگان دوپهلو، ایجاد انگیزش مخاطب و برجسته­سازی ارتباط لفظ با معنا اشاره دارد. همچنین به این نکات دست­یافته که شاعر از «آرکائیسم»، به دو شکل ادبی و دینی بهره برده، از انواع اعراب در زمینه­ی «نمادگرایی» و از نجوم در خلق «تصویرگری شاعرانه» استفاده کرده است.