بررسی نقش سرعت باد و فشار هوا بر هویت مکانی و پراکنش فضایی تپه های ماسه ای در ایران
نویسندگان
1 گروه جغرافیای دانشکده علوم انسانی دانشگاه زنجان
2 گروه جغرافیا، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه زنجان، ایران
doi
10.22059/jes.2023.347480.1008351چکیده
بررسی هویت مکانی و پراکندگی عوارض ماسهای وابسته به شناخت مهمترین عامل موثر دینامیکی آن، یعنی باد است. بدین منظور ارتباط آن با شکلگیری مراکز فشار با پتانسیلهای متفاوت که منجر به ایجاد باد در سرعتهای مختلف، به صورت ماهانه، فصلی و سالانه میشود، باید بررسی گردد. در این مقاله موقعیت مکانی تپههای ماسهای در ارتباط با کانونهای فشار و سرعت باد، به صورت توصیفی-تحلیلی مورد ارزیابی قرار میگیرد. بهاین منظور ابتدا در نقشههای توپوگرافی ایران، مناطق دارای انواع عوارض ماسهای، مشخص گردید. با آمارهی میانگین، نقشههای سرعت باد و فشار سطح دریا طی بازه زمانی سی ساله (2020-1990) ترسیم و در ارتباط با مقر تپههای ماسهای، مورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرد. سرعت باد از ماه اپریل به خصوص در مناطق مرکزی، شرقی و جنوبشرقی کشور روند افزایشی دارد و در ماه می در دشت کویر به ۵ متربرثانیه نیز میرسد. در ماه ژوئن با کاهش فشار، در همه قسمتهای شرق و جنوب شرق سرعت باد بیشتر میشود. با کاهش فشار در مناطق مرکزی و حوضههای داخلی، سرعت باد و در نتیجه مقدار جابجایی تودههای ماسهای به حداکثر خود میرسد. در ماه سپتامبر شرایط استقرار سیستمهای کم فشار گرمایی یا سیکلونی در مقر تپههای ماسهای فراهم میشود؛ ولی به دلیل تفاوتهای ناچیز فشار این مناطق با نواحی اطراف، سرعت باد کمتر از آستانه لازم برای جابجایی مواد است. در فصول سرد سال با توجه به استقرار سیستمهای آنتیسیکلونی، سرعت باد کاهش مییابد و سرعت باد به زیر آستانه جابجایی مواد میرسد.
