تحلیل عناصر زیباشناختی در قصیده"طَرطَرا" اثر محمد مهدی جواهری با رویکرد هنجارگریزی نحوی و واژگانی

نویسندگان

1 استاد گروه زبان و ادبیات عرب دانشگاه شهید بهشتی

2 دانشجوی دکتری رشته زبان و ادبیات عرب، دانشگاه شهید بهشتی

doi
10.22034/mcal.2021.13588.1998
چکیده

به­کارگیری انواع تکنیک­های زبانی از سوی شاعران، با هدف ارائه یک اثر فاخر، امری است قابل تعمق. بسیاری از شاعران برای بیان مسائل جامعه با استفاده از انواع شگردهای زبانی، احساس و اندیشه خود را به مخاطب انتقال داده­اند. از میان آنها می­توان شاعر عراقی محمد مهدی جواهری را نام برد؛ اشعار او از حیث محتوایی و ساختاری در خور توجه است. اما باید دید جواهری از چه ابزارهای زبانی، برای ارائه­ی اندیشه­هایش  بهره برده است؟ پژوهش حاضر کوشیده تا بر مبنای نظریه­ی آشنایی­زدایی و به روش تحلیلی- توصیفی، شواهدی از هنجارگریزی نحوی و واژگانی را در قصیده­ی "طرطرا " از این شاعر ارائه دهد. نتایج حاصل نشان داده است فرهنگ غنی جواهری، تسلط او بر متون دینی قرآن و نهج البلاغه، احاطه­ی او بر ادبیات کهن و برخورداری وی از علوم نحوی و دایره­ی واژگانی گسترده، از مهم­ترین عواملی هستند که موجب شدند تا جواهری از شگردهایی همچون اسالیب تکرار، تقدیم و تأخیر، ساخت ترکیبات جدید و کاربست واژگان کهن در جهت متفاوت­ساختن زبان شعری­اش بهره ببرد. او قصد دارد با برجسته­نمودن پیام­های متنی در قالب عباراتی خاص، ذهن مخاطب را به پیام­های درونی متن رهنمون کرده و به تأمل بیشتری نسبت به اوضاع جامعه وا دارد و وجهه­ی قصیده را نیز حفظ کرده باشد. او با ارائه­ی چنین اسلوبی، موجب ارتقاء اشعار خود و تازگی شکل بیانش گردیده و خواننده را از معنای سطحی، به درک معنای عمیق رهنمون می­­سازد.