فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بیان مسأله و اهداف: فلزات سنگین از آلاینده‌های پایدار محیط هستند که انجام تحقیقات در خصوص آنها عمدتاً با هدف پایش زیستی و حذف از محیط زیست صورت می گیرد. امروزه از توانایی گیاهان برای جذب، انباشت و تجزیه آلاینده ها، یا به عنوان نشانگرهای زیستی به منظور ارزیابی محیط‌های آلوده استفاده می شود و بر این اساس انتخاب گونه هایی با قابلیت تطابق با شرایط محیطی آلوده، از اهمیت بالایی برخوردار است. این تحقیق با هدف بررسی میزان تجمع فلزات سنگین سرب، روی، مس، کروم، نیکل و کادمیوم در پوست درختان زبان گنجشک، نارون، چنار، کاج تهران و سرو نقره ای در محدوده فضای سبز شهر اصفهان صورت پذیرفت. مواد و روش ها: برای این منظور خیابان چهار باغ در مرکز شهر به عنوان منطقه آلوده و پارک جنگلی فدک در حاشیه شهر به عنوان منطقه شاهد در نظر گرفته شدند. و با توجه به جهت باد غالب، یک ترانسکت به طول 1800 متر انتخاب و نمونه برداری از پوست درختان در قالب طرح آماری تصادفی سیستماتیک در سه تکرار انجام پذیرفت. در مجموع تعداد 180 نمونه از پوست درختان تهیه شد که پس از آماده سازی اولیه، میزان غلظت فلزات سنگین موجود در آن‌ها با استفاده از دستگاه طیف سنجی جرمی پلاسمای جفت شده القایی اندازه گیری شد. تجزیه و تحلیل‌های آماری با استفاده از نرم‌افزار SPSS نسخه 19 انجام شد و از آزمون تجزیه واریانس برای بررسی معنی دار بودن تأثیر منطقه و گونه های درختی بر روی غلظت فلزات سنگین، از آزمون دانکن برای مقایسه میانگین ها و از ضریب همبستگی پیرسون برای تعیین رابطه بین غلظت عناصر در پوست درختان در سطح اطمینان 95 درصد استفاده گردید. نتایج: نتایج نشان داد میزان غلظت فلزات سنگین در پوست درختان در منطقه آلوده به طور معنی داری بیشتر از منطقه شاهد بوده و به ترتیب در نارون< زبان گنجشک< چنار< سرو نقره ای< کاج تهران افزایش نشان می دهد. نتایج آزمون تجزیه واریانس نشان داد که تأثیر منطقه بر انباشتگی غلظت فلزات سنگین در پوست درختان دارای اختلاف معنی دار است. آزمون دانکن نیز میانگین غلظت فلزات سنگین در پوست درختان را در گروه های مختلف طبقه بندی نمود به نحوی که مقدار غلظت عناصر به ترتیب سرب > کادمیوم >روی > نیکل > مس > کروم بوده و بیشترین مقدار مربوط به فلز سرب و پوست درختان کاج تهران در منطقه آلوده با 95/75 میلی گرم بر کیلوگرم و کمترین مقدار مربوط به فلز کروم و پوست درختان نارون در منطقه شاهد با 0/21 میلی گرم بر کیلوگرم می باشد. تجزیه و تحلیل همبستگی پیرسون بین فلزات سنگین در پوست درختان نیز نشان داد که سرب و کادمیوم بیشترین همبستگی را در بین عناصر مورد بررسی دارا بوده اند.نتیجه گیری: با توجه به اینکه غلظت فلزات سنگین در پوست درختان کاج تهران، سرو نقره ای و چنار به طور معنی داری بیشتر از سایر درختان مورد مطالعه بوده است، لذا پوست این درختان شاخص مناسبی برای ردیابی فلزات سنگین بوده و می توان از آنها به عنوان شاخص زیستی آلودگی ناشی این فلزات به منظور ارزیابی کیفیت محیط زیست استفاده نمود.