فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمهبحران‌های سلامت عمومی، به‌ویژه همه‌گیری کووید-۱۹، چالش‌های جدی در کارآمدی پاسخ‌های رسمی نظام سلامت ایجاد کردند و هم‌زمان اهمیت مشارکت مردمی را به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های کلیدی تاب‌آوری در مدیریت بحران‌های سلامت برجسته ساختند. با وجود این، الگوهای بومی مشارکت اجتماعی در مدیریت بحران‌های سلامت در ایران کمتر به‌صورت نظری و نظام‌مند تبیین شده‌اند. پژوهش حاضر با هدف تبیین الگوی مشارکت تاب‌آور مردمی در مدیریت بحران‌های سلامت، تجربه همه‌گیری کووید-۱۹ در ایران را مورد مطالعه قرار داده است.روش کاراین پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از روش نظریه داده‌بنیاد انجام شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساخت‌یافته عمیق با مدیران و سیاست‌گذاران نظام سلامت، فعالان داوطلب سلامت‌محور، نخبگان علمی و کنشگران رسانه‌ای گردآوری گردید. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و گلوله‌برفی انجام شد و تحلیل داده‌ها طی سه مرحله کدگذاری باز، محوری و گزینشی تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت.نتایجیافته‌های پژوهش به شناسایی پدیده مرکزی «مشارکت تاب‌آور مردمی» انجامید که به‌عنوان الگویی بومی از حکمرانی مشارکتی در شرایط بحران قابل تبیین است. ضعف در نهاد، ضعف بوروکراسی و کاهش اعتماد عمومی به‌عنوان شرایط علّی ظهور این پدیده شناسایی شدند. در بستر سرمایه اجتماعی محلی و شبکه‌های ارتباطی دیجیتال، راهبردهایی نظیر سازمان‌دهی داوطلبانه محلی، نقش‌آفرینی نخبگان علمی و دینی، و بسیج از طریق رسانه‌های شبکه‌ای، به فعال‌سازی مشارکت مردمی انجامید. پیامدهای این فرآیند شامل افزایش تاب‌آوری اجتماعی، تقویت همبستگی جمعی، تحقق اشکال بومی حکمرانی مشارکتی و در عین حال بروز چالش‌هایی در هماهنگی نهادی بود.نتیجه ­گیرییافته‌ها نشان می‌دهد مشارکت مردمی در ایران می‌تواند به‌عنوان مؤلفه‌ای ساختاریافته و پایدار در حکمرانی سلامت مورد توجه قرار گیرد. الگوی مشارکت تاب‌آور مردمی بر ضرورت گذار از مدیریت متمرکز به حکمرانی سلامت تسهیل‌گر، شبکه‌ای و جامعه‌محور در مواجهه با بحران‌های سلامت تأکید دارد و می‌تواند به تقویت تاب‌آوری ملی و ارتقای پاسخ‌گویی نظام سلامت کمک کند.