نشانه شناسی عنوان در قصیده «من یومیات سیف بن ذی یزن فی بلاد الروم» سروده عبدالعزیز مقالح
نویسندگان
1 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه شهید بهشتی
doi
10.22034/mcal.2020.1682چکیده
یکی از رمزگانهای مؤثر در متن که مخاطب را در ابتدای امر با علامتها و نمادهای موجود در واژگان و تصاویر آشنا میسازد، عنوان است. رمزگانی که انتخاب آن برای قصیده، یکی از مراحل مهم و حساس برای هر شاعر در سرودن شعر و نشاندهندة احاطة جامع تجربة او در ارتباط با مخاطب بوده و به مثابه کلید ورود مخاطب به فضای متن، بخشی از مطالعات نشانهشناسان را به خود اختصاص داده است. عنوان، خواننده را بر آن میدارد تا برای برداشت خود از متن و فهم دقیق آن بیندیشد و فضایی کلی از متن و پیام آنرا برای خود مجسم سازد. در همین راستا عبدالعزیز مقالح شاعر معاصر یمن با انتخاب واژة «یومیات» و یک شخصیت تاریخی برای عنوان قصیده خود که ارائه دهنده مضامین مدنظر خویش میباشد، خواننده را در درک بهتر محتوای قصیده کمک میکند. جستار حاضر درصدد بررسی نشانهشناختی عنوان و ارزیابی کارکردهای آن در مضمون قصیده با رویکرد توصیفی-تحلیلی است. بررسی عنوان این قصیده در سطح واژهنامهای، غنای موروث مردمی یمن و ریشهدار بودن آنرا نشان میدهد و از نگرش عمیق شاعر در بُعد هنری و زیباییشناختی حکایت دارد. در سطح ساختاری به تناسب انسجام میان آواها در عنوان، هارمونی ایجاد و پیوند آوایی در عنوان با تکرار حروف و آخرین حرف هجا اشاره میشود و این مضمون را میرساند که بسان یک منجی درصدد به خطرانداختن جان خود و رهاییبخشیدن مردم از رنج است. در سطح معنایی، ارتباط عمیق و منسجمی میان عنوان و متن حاکم است. ارتباطی که درصدد آگاهیبخشی به مخاطب در اثبات واقعیت متن یعنی سیطرة حزن و اندوه، غم غربت و تحمل رنج و محنت در راه آزادی میهن میباشد.