فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

رفتار اقتصادی مطالعه‌ای نظام‌مند در راستای درک علل رفتارهای اقتصادی انسان، بهبود پیش‌بینی‌ها، هدایت تصمیم‌گیری‌ها و کنترل پیامدهای آن، با هدف پرده‌برداری از واقعیت‌های پنهان در کنش‌های اقتصادی و اصلاح الگوهای رفتاری نامطلوب است. ضرورت درک تأثیر محیط پرتلاطم و پویای اقتصادی بر رفتار اقتصادی، به‌ویژه در عصر ارتباطات، اطلاعات و نوآوری‌های فناورانه، نوسانات شدید اقتصادی و همچنین لزوم واکنش سریع به تغییرات به‌عنوان مزیت رقابتی، بیش از پیش آشکار شده است. این پژوهش با اهداف بنیادی و کاربردی، مسئله رفتار اقتصادی را از منظر قرآن، با استفاده از روش توصیفی – تحلیلی – استنطاقی و تحلیل محتوا، به‌منظور تبیین نگاه سپهر وحیانی به رفتار انسان در عرصه اقتصاد، مورد بررسی قرار داده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که قرآن کریم علاوه بر توجه به تأثیر عوامل محیطی در شکل‌گیری رفتار اقتصادی با نگاهی جامع‌تر از اقتصاد متعارف، دستاوردهای آن را در حوزه نگرش به انسان، اقتصاد و محیط پیرامونی به چالش کشیده و ضمن گسترش مرزهای این دانش، بر تعامل فعالانه، اخلاق‌محور و هدفمند انسان اقتصادی با محیط تأکید دارد. نوآوری این پژوهش در تبیین نگرش متمایز قرآن نسبت به محیط اقتصادی است؛ نگرشی که برخلاف اقتصاد رفتاری و نهادگرا، انسان را اسیر شرایط محیطی نمی‌داند، بلکه او را موجودی مختار و محیط‌ساز معرفی می‌کند که با اتکا به ایمان، اخلاق و هدایت الهی، می‌تواند محیط را دگرگون سازد. بیان وحیانی بر تأثیر محیط بر شکل‌گیری ادراکات اقتصادی، فرآیند تصمیم‌گیری، یادگیری اقتصادی، هویت اقتصادی و فرهنگ مصرف و تولید تأکید می‌ورزد؛ اما برخلاف دیدگاه‌های صرفاً جبری در نظریه‌های اقتصادی، انسان را مقهور محیط نمی‌داند. افزون بر این، عوامل مؤثر بر رفتار اقتصادی را محدود به متغیرهای مرسوم اقتصادی، فناوری، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی نمی‌داند؛ بلکه ابعاد غیبی و ماورایی را نیز به‌عنوان مؤلفه‌های اثرگذار در رفتار اقتصادی مورد توجه قرار می‌دهد.