امکان‌سنجی مردمی‌سازی صنعت خودرو در جمهوری اسلامی ایران

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری اقتصاد اسلامی، دانشکده علوم اقتصادی و اداری، دانشگاه قم، قم، ایران.

2 استادیار، گروه اقتصاد اسلامی، دانشکده علوم اقتصادی و اداری، دانشگاه قم، قم، ایران

3 دانشگاه امام حسین

doi
10.22091/ise.2025.13471.1049
چکیده

مردمی‌سازی به نقش‌آفرینی و مشارکت فعال مردم در اقتصاد اشاره دارد که نه‌تنها باعث افزایش کارآمدی و خلاقیت می‌شود، بلکه منافع اقتصادی را به‌صورت متوازن‌تری در میان آحاد مردم توزیع می‌کند. مردمی‌سازی صنعت خودرو با دو مانع جدی مواجه است؛ یکی مانع فنی و دیگر مانع نهادی. از نظر فنی، صنعت خودرو مبتنی‌بر شیوۀ تولید انبوه است. مقیاس بهینه در تولید انبوه، رسیدن به سطوح بسیار بالای تولید است و بنابراین، تولید در مقیاس‌های کوچک، فاقد صرفۀ اقتصادی است. صنعت خودرو بر شیوۀ تولید انبوه برخاسته از انقلاب صنعتی متکی است و اقتصادسیاسی حاکم بر آن نیز که بازیگران اصلی آن شرکت‌های چندملیتی، دولت‌های مصرف‌کننده و تولیدکننده و همچنین نهادهای شبه‌دولتی‌ها و شبه‌خصوصی داخلی هستند، برای مدیریت یکپارچه خودرو، از تمرکز و انحصار در این صنعت حمایت می‌کنند. مانع نهادی مردمی‌سازی صنعت خودرو، نظام حقوق مالکیت حاکم بر آن است که عملاً حق دسترسی، مدیریت و بهره‌مندی از آن را در انحصار یک یا چند شرکت معدود قرار داده است و آحاد مردم از آن محروم مانده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که بدون نوآوری‌های فنی و توسعۀ فناوری‌های کوچک‌مقیاس برای به‌صرفه‌کردن تولید و فراوری خودرو در مقیاس خرد و همچنین بدون توزیع حق دسترسی به‌صورت برابر در میان آحاد مردم و توزیع حق مدیریت براساس تعاونی و شرکت‌های کوچک، امکان مردمی‌سازی صنعت خودرو وجود ندارد.