نگاهی بر نتایج حاصل از گمانه زنی و تحلیل نقوش نمادین سنگ نگاره های گورستان تاریخی سفید چاه
نویسندگان
1 دکتری باستان شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران
2 دکتری باستان شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.
doi
10.22084/nb.2021.23059.2246چکیده
گورستان تاریخی سفیدچاه، یکی از بزرگترین و قدیمیترین گورستانهای دوران اسلامی است، که قدیمیترین گورهای آن مربوط به اوایل قرون اسلامی است. گورستان فوق در روستای سفیدچاه در بخش یانهسر شهرستان بهشهر در استان مازندران واقعشده است. هدف از این پژوهش، مشخص نمودن حریم گورستان تاریخی سفیدچاه و تحلیل نقوش سنگمزارهای این گورستان و مقایسۀ آن با گورستانهای مشابه در دیگر نقاط ایران است. پرسشی که در این پژوهش مطرح شده، این است که بیشترین نقوش نمادین سنگمزارهای گورستان تاریخی سفیدچاه چه نقوشی هستند؟ و دلیل اصلی توالی خاکسپاری اموات طی دورههای مختلف در این گورستان چه بوده است؟ فرضیۀ پژوهشی حاضر در پاسخ به این پرسشها این است که بیشترین نقوش بهدست آمده از سنگمزارهای این گورستان، نقوش هندسی و نمادین هستند، که به نوعی با باورهای مذهبی مردمان آن دوره در ارتباط بوده است و ازدلایل مهم توالی خاکسپاری اموات در این گورستان، وجود امامزادۀ سهتن و مقدس بودن این محوطه بوده است. در این پژوهش با استفاده از گمانهزنی، بررسی سطحی و مشاهدات عینی، به تعیین حریم و تجزیه و تحلیل نقوش سنگمزارهای گورستان تاریخی سفیدچاه پرداخته شده است. روش کار میدانی گورستان سفیدچاه، با ایجاد گمانههایی در خارج از عرصۀ حقیقی محوطه بهمنظور تعیین حریم این گورستان انجام شده است. بدینمنظور هفت گمانه در اطراف این محوطه زده شد، که ابعاد این گمانهها 1×2 متر و جهت گمانهها با توجه به موقعیت مکانی هر یک، متغیر است. نتایج نشان میدهد، که بیشترین نقوش سنگمزارهای این گورستان شامل: نقوش گیاهی، هندسی و نقوش نمادین هستند و نقوش سنگمزارهای آن، شباهت زیادی به نقوش سنگمزارهای گورستان دارالسلام شیراز و گورستان نهارخوران گرگان دارد و با توجه به عدم کشف مواد و آثار فرهنگی در گمانهها میتوان به این مهم دست پیدا کرد، که این منطقه از قرون اولیه اسلامی فقط بهعنوان گورستان مورداستفاده بوده است.
