اثر فرار مالیاتی بر مودیان، حسابرسان مالیاتی و شاخص‌های کلان اقتصادی

نویسندگان

1 دکتری حسابداری، اداره کل امور مالیاتی مازندران، ساری، ایران.

2 استادیار گروه حسابداری، دانشکده علوم اقتصادی و اداری، دانشگاه قم، قم، ایران

3 استادیار حسابداری، دانشکده علوم اقتصادی و اداری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.

doi
10.22091/ise.2025.12736.1025
چکیده

در بین انواع منابع دولت، مالیات به­عنوان منبع دائمی و قابل پیش­بینی، همواره مورد توجه دولت­مردان بوده است. همچنین، اخذ مالیات به تخصیص منابع، توزیع مجدد درآمد، تصحیح اثرات خارجی منفی و حمایت از صنایع داخلی کوچک منجر می­گردد. در مقابل، یکی از مهم‏ترین مشکلات نظام مالیاتی در عمده کشور­های دنیا، فرار مالیاتی مودیان شامل هر­گونه تلاش غیر­قانونی به­منظور عدم ‏پرداخت مالیات است. مسأله پیش رو، بررسی پیامد­های فرار مالیاتی مودیان حقوقی در سطح کلان اقتصادی، مودیان و حسابرسان مالیاتی است. برای پاسخ به این مسأله ابتدا شاخص­های فرار مالیاتی و پیامد­های آن با استفاده از مبانی نظری، پیشینه پژوهش و شاخص­های مورد استفاده توسط کشور­ها و سازمان­های بین المللی شناسایی گردید. شاخص­های استخراج شده برای نظر­خواهی در اختیار خبرگان مالیاتی قرار داده شده و در نهایت، بر روی شاخص­های کلیدی اجماع کسب گردید. سرانجام، مجموعه­ای شامل 57 شاخص فرار مالیاتی و 36 شاخص پیامد­های فرار مالیاتی در سطوح کلان اقتصادی، مودیان مالیاتی و حسابرسان مالیاتی در نمونه­ای متشکل از 964 پرونده مالیاتی اشخاص حقوقی اداره کل امور مالیاتی مازندران برای سال­های 1391 لغایت 1398 با رویکرد تحلیل عاملی و با استفاده از نرم افزار اسمارت پی ال اس مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج حاصل از بررسی داده‏ها نشان داد که فرار مالیاتی تأثیر مثبت و معناداری بر پیامدهای مورد بررسی در هر سه سطح دارد.