اثر فرار مالیاتی بر مودیان، حسابرسان مالیاتی و شاخصهای کلان اقتصادی
نویسندگان
1 دکتری حسابداری، اداره کل امور مالیاتی مازندران، ساری، ایران.
2 استادیار گروه حسابداری، دانشکده علوم اقتصادی و اداری، دانشگاه قم، قم، ایران
3 استادیار حسابداری، دانشکده علوم اقتصادی و اداری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.
doi
10.22091/ise.2025.12736.1025چکیده
در بین انواع منابع دولت، مالیات بهعنوان منبع دائمی و قابل پیشبینی، همواره مورد توجه دولتمردان بوده است. همچنین، اخذ مالیات به تخصیص منابع، توزیع مجدد درآمد، تصحیح اثرات خارجی منفی و حمایت از صنایع داخلی کوچک منجر میگردد. در مقابل، یکی از مهمترین مشکلات نظام مالیاتی در عمده کشورهای دنیا، فرار مالیاتی مودیان شامل هرگونه تلاش غیرقانونی بهمنظور عدم پرداخت مالیات است. مسأله پیش رو، بررسی پیامدهای فرار مالیاتی مودیان حقوقی در سطح کلان اقتصادی، مودیان و حسابرسان مالیاتی است. برای پاسخ به این مسأله ابتدا شاخصهای فرار مالیاتی و پیامدهای آن با استفاده از مبانی نظری، پیشینه پژوهش و شاخصهای مورد استفاده توسط کشورها و سازمانهای بین المللی شناسایی گردید. شاخصهای استخراج شده برای نظرخواهی در اختیار خبرگان مالیاتی قرار داده شده و در نهایت، بر روی شاخصهای کلیدی اجماع کسب گردید. سرانجام، مجموعهای شامل 57 شاخص فرار مالیاتی و 36 شاخص پیامدهای فرار مالیاتی در سطوح کلان اقتصادی، مودیان مالیاتی و حسابرسان مالیاتی در نمونهای متشکل از 964 پرونده مالیاتی اشخاص حقوقی اداره کل امور مالیاتی مازندران برای سالهای 1391 لغایت 1398 با رویکرد تحلیل عاملی و با استفاده از نرم افزار اسمارت پی ال اس مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج حاصل از بررسی دادهها نشان داد که فرار مالیاتی تأثیر مثبت و معناداری بر پیامدهای مورد بررسی در هر سه سطح دارد.