چالشهای شکلگیری نظام امنیت دستهجمعی در منطقه خلیجفارس و سناریوهای احتمالی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی دانشگاه تهران
2 استادیار گروه جغرافیای سیاسی، دانشگاه
3 نویسنده مسئول: دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیای سیاسی، دانشگاه تهران
doi
چکیده
خلیجفارس بهلحاظ سابقة تاریخی و تمدنی، موقعیت ارتباطی، اهمیت راهبردی، منزلت ژئوکالچر، دارابودن ذخایر نفت و گاز، نیازمند یک نظام امنیت جمعی منطقهای با مشارکت تمامی بازیگران و نقشآفرینان است. ازاینرو، دولتهای ساحلی خلیجفارس باید بهدنبال ایجاد یک سازمان امنیت منطقهای فراگیر با حضور همه بازیگران، برای دستیابی به این هدف مهم و کلان منطقهای باشند. نوشتار حاضر با شیوه توصیفی ـ تحلیلی درپی پاسخ به این پرسش بنیادین است که چالشهای شکلگیری نظام امنیت دستهجمعی در منطقه خلیجفارس چه مؤلفههایی هستند؟ و اینکه مدل مناسب شکلگیری امنیت دستهجمعی در خلیجفارس شامل چه مؤلفههایی میشود که از بروز تنش و جدال در منطقه جلوگیری نماید؟ یافتههای پژوهش نشان میدهد که چالشهایی مانند دارابودن دیدگاههای متفاوت و حتی متضاد به چگونگی تأمین امنیت منطقهای، حاکمیت نظامهای حکومتی متفاوت، نگرانی کشورهای حوزه جنوبی خلیجفارس از قدرت و توان بالای ایران و ژئوپولیتیک توسعهطلب عربستان، اختلاف دیدگاه درخصوص حاکمیت در عراق، موضوع صلح خاورمیانه، وجود جو عدماعتماد جمعی در منطقه خلیجفارس، مخالفتهای خارجی، مقاومت احتمالی دولتهای منطقه کشورهای حوزه جنوبی خلیجفارس، حضور نظامی امریکا در عراق و خلیجفارس، وجود اختلافات ارضی و مرزی بین کشورهای منطقه و ذهنیت نامناسب شکل گرفته براساس تجربیات تلخ گذشته، مهمترین چالشهای فراروی امنیت جمعی در منطقه خلیجفارس محسوب میشوند. همچنین مدل مناسب برای شکلگیری امنیت جمعی در منطقه باید شامل شورای همکاری خلیجفارس، ایران و عراق و مشارکت محدود اعضا باشد که پیشنیاز شکلگیری آن عضویت تمام کشورهای منطقه ازجمله ایران و عراق، شناسایی زمینههای تهدیدات مشترک، ایجاد وابستگی متقابل میان بازیگران منطقهای و کاهش نقش بازیگران فرامنطقهای در منطقه است.
