مقایسه مفهوم جنسیت در دوره صفوی با استناد به شواهد باستان‌شناختی و قرائن تاریخی

نویسندگان

1 ستاد باستانشناسی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه مازندران، مازندران، ایرا

2 عضو هیئت علمی دانشگاه تهران. گروه باستان شناسی

3 دانشجوی دکترا/ دانشگاه مازندران

doi
10.22077/nia.2024.7795.1861
چکیده

جنسیت به‌عنوان یکی از مهم‌ترین ساختارهای اجتماعی در تمامی جوامع، همواره عاملی برای قشربندی اجتماعی محسوب می‌شده است، به‌گونه‌ای که علاوه بر نابرابری‌های نژادی، طبقاتی، قومی و مذهبی می‌توان از نابرابری‌های جنسیتی نیز سخن گفت، این امر به معنای موقعیت نابرابر زنان در مقایسه با مردان در حوزه‌های مختلف است. سفرنامه‌ها از منابعی هستند که اطلاعات ارزشمندی درباره ساختار جنسیت و نگرش جامعه به آن ارائه می‌کنند. کنجکاوی سیاحان درباره وضعیت زنان موجب شده است تا پرسش‌های زیادی در ذهن‌شان ایجـاد شـود و ایـن مسئله نیز در آثارشان بازتاب یافته است. از سوی دیگر، کاربرد نگاره‌ها به‌منزله عنصری تزیینی در بناها و نسخ خطی بـرای انتقـال پیـامی خـاص همواره اهمیت داشته است. نگاره‌های دوران صفوی را باید در مقام یکی از منابع جهت شناخت جامعه آن دوره دانست. صحنه‌هایی را که دربرگیرنده‌ی پیکره‌هایی از زنان است به‌صورت‌های مختلف و با موضوعات متفاوت در هنر ایران اسلامی می‌توان مشاهده کرد. هدف از این پژوهش، مقایسه مفهوم جنسیت در دوره صفوی با استناد به شواهد باستان‌شناختی و قرائن تاریخی است. سؤالی که در این پژوهش مطرح می‌شود این است که چه تفاوتی بین شواهد مرتبط با باستان‌شناسی جنسیت در دوره صفوی با قرائن تاریخی آن وجود دارد؟ روش تحقیق پژوهش حاضر، توصیفی-تحلیلی است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد بین شواهد باستان‌شناختی در دوره صفوی با قرائن تاریخی آن تفاوت چشمگیری وجود دارد. در منابع و متون تاریخی بر محدودیت‌های فرهنگی حضور زنان در اجتماع مردان نامحرم تأکید جدی شده است لیکن این محدودیت‌های فرهنگی و معذورات شرعی چندان در شواهد باستان‌شناختی مشهود نیست.