خط و هندسه پنهان در زوایای کتیبههای مجموعه شیخ صفی الدین اردبیلی (مطالعه موردی گنبد الله الله)
نویسندگان
1 دانشگاه هنر اسلامی تبریز
2 دانشگاه محقق اردبیلی
doi
10.22077/nia.2023.5850.1671چکیده
از میان شاخههای گوناگون هنرهای اسلامی، معمای اسلامی و مخصوصاً تزیینات وابسته به آن، دارای جایگاه شاخصی میباشد. بقعه شیخ صفیالدین اردبیلی نمونه بازری از این شاهکارهای معماری اسلامی می باشد این مجموعه دارای چندین بخش است که مهمترین بخش آن مقبره شیخ صفی الدین(گنبد الله الله) می باشد. مقبره شیخ صفی الدین که در ضلع جنوبی و شمالی آن دارای دو درگاه موسوم به قبله قاپوسی می باشد، دارای 16 کتیبه محصور شده در قاب 6 ضلعی می باشد که 8 عدد آن دورتادور درگاه ضلع شمالی و 8 عدد دیگر در درگاه جنوبی نقش گردیدهاند. هدف اصلی از این پژوهش دستیابی و ترسیم هندسه پنهان در ساختار این کتیبهها و نیز تفسیر و تحلیل آنها به جهت بیان ارتباط مستقیم هندسه در بطن کتیبه و مفاهیم نهفته در متون آن میباشد. همچنین از اهداف دیگر پژوهش حاضر دستهبندی حروف به کار برده شده در کتیبهها به لحاظ فرم حروف ونیزخوانش تعدادی از متون کتیبههای مذکور است که تاکنون خوانده نشدهاند. روش جمع آوری دادهها بر پایه پژوهشی میدانی(عکاسی، طرح خطی، تصاویر) و با استناد به منابع مکتوب صورت گرفته است که به روش تاریخی_ تطبیقی بر مبنای الگوهای هندسی و تجزیه حرفهای متون به جهت خوانش آنها صورت پذیرفته است. نتایج حاصله نمایانگر آن است که اکثر این کتیبهها دارای زیرساختهای هندسی منسجم بوده و نیز تنوع زیادی در طراحی حروفها با در نظر گرفتن در فضا و زاویه ای که واقع هستند، مشاهده میشود. همچنین از یافتههای مهم دیگر این پژوهش دست یابی به مفاهیمی است که ارتباط عمیق و شگرف میان متن و هندسه بکار رفته در مرکز اثر آن را اثبات مینماید. به طور کلی در این کتیبهها به نوعی ساختار شکنی و منحصر به فرد بودن به جهت نحوه ادغام دو عنصر متفاوت یعنی خط و هندسه در یک قاب 6 ضلعی منتظم مشاهده می شود.