فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هنر قالی‌بافی از هنرهای سنتی و اصیل ایرانی است که جلوه‌ای کم نظیر از نقوش و آرایه‌های سنتی و تزئینی را به نمایش می‌گذارد. این آرایه‌ها شامل گونه‌های مختلف گیاهی، جانوری، انسانی و تجریدی است. نقوش گیاهی از فراوان‌ترین و پرتکرارترین آرایه‌هایی است که در قالی مورد استفاده بوده و نقش درخت به عنوان عنصری بصری و روایی از گونه‌های عمده-ی این عناصر گیاهی است که در قالی‌های ادوار مختلف تاریخی نقش بسته است. در نمونه‌ قالی‌های باقی‌مانده از دوران صفوی تا نمونه‌های امروزی درخت‌ها به شکل‌های مختلف و متنوعی بافته شده‌اند و باعث تنوع و بروز گونه‌های متفاوت در قالی‌های درختی شده‌اند. بررسی ویژگی‌های طرح‌های حاوی درخت، خصوصاً در دوره صفویه و قاجار از اهداف اصلی این پژوهش است. و بر این اساس پرسش‌های زیر مطرح است؛ - آرایه‌ی درخت در قالی‌های درختیِ دوره صفوی و قاجار دارای چه ویژگی‌های ساختاری است؟- آیا می‌توان معیارهای مشترک و متفاوتی از نظر طرح و نقش برای قالی‌های درختی صفوی و قاجار تعریف کرد؟این مقاله به تحلیل ویژگی‌های آرایه درخت در قالی‌های دوره‌ی صفوی و قاجار و شناخت وجوه اشتراک و افتراق این آرایه در دو دوره مذکور پرداخته و از این رهگذر، تغییراتی که در نقش درخت بوجود آمده را بررسی کرده است.این پژوهش به شیوه توصیفی-تحلیلی و تطبیقی بوده و گردآوری مطالب به صورت کتابخانه‌ای صورت گرفته است. بر اساس نتایج پژوهش مشخص شد که به طور کلی ویژگی قالی‌های درختی دوره صفویه، متاثر از هنر قالی‌بافی این دوران است و چهارچوب کلی هنر قالی‌بافی دوره صفوی حفظ شده است. پس از دوره صفویه نیز، در دوره قاجار بافت قالی‌های درختی‌ با حفظ کلی ساختار قالی های صفوی ادامه یافت. تطبیق و مقایسه گونه‌های صفوی و قاجار نشان از تنوع بیشتر در طرح، فرم درخت در متن قالی‌های درختی قاجار دارد. همچنین در دوره قاجار، گرایش جدید طبیعت‌گرایی، در طرح‌پردازی قالی، منجر به بروز مضامین تازه و نقش مایه‌های متنوع در قالی ایران شده و تنوع طرح‌ درختی در این دوران را رقم زده است.