فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چکیدهگچ‌بری‌های به‌دست‌آمده از مجموعه‌ی سامرا از نقوشی تزیینی تشکیل شده‌اند که همواره موردتوجه اهل علم و هنر است. برخی از این گچ‌بری‌ها کاملاً از گچ‌بری‌های کاخ‌های ساسانی و نقوش انتزاعی و هندسی آن تقلید شده‌اند. برخی دیگر نقوشی انتزاعی هستند که باوجود شباهت‌های بسیار به دیگر نقوش صدر اسلام و هنر ساسانی، از ویژگی‌هایی منحصر به خود نیز برخوردارند. یکی از ویژگی‌های مهم این نقوش تلفیق نقش‌مایه‌های ساسانی و عناصر هنر میان‌رودان در جانوران ترکیبی و شمایل‌های انتزاعی است. این ساختارهای تصویری در تندیس‌ها، نقش برجسته‌ها و بیشتر از همه در مهرهای بین‌النهرین دیده می‌شوند. بسیاری، مانند؛ سنت‌گرایان معتقدند پس از ورود اسلام هنرمندان به دلایل توحیدی به‌ندرت تصویرهای انسانی و حیوانی را به‌ویژه بر دیوارهای مساجد بکار برده‌اند. پاسخ به این سؤال مهم که برخلاف این دیدگاه، تصویرهای انسانی یا حیوانی به‌صورت جانوران ترکیبی در سامرا به‌عنوان یکی از مهم‌ترین آثار مربوط به قرون اولیه‌ی اسلام وجود دارد؛ مسئله‌ی است که در جریان این پژوهش باید به آن پاسخ داده شود. در این راستا هدف پژوهشِ پیشِ‌رو تحلیل‌های ترسیمی نقوش گچ‌بری سامرا و مقایسه‌ی آن با نقوش جانوران ترکیبی در آثار باستانی این منطقه (از دوره‌ی آشور تا پایان ساسانی) است. نتایج حاصل از این پژوهش که به روش توصیفی، تحلیلی ـ‌ تطبیقی انجام ‌شده، وجود شمایل‌های انتزاعی و جانوران ترکیبی در نقوش تزیینی گچبری‌ها بر پهنه‌ی بناهای سامرا است. همچنین از دیگر دستاوردهای تحقیق بیان ترسیمی و توصیفی ریشه‌های نقوش سامرا در نقوش باستانی میان‌رودان (شمایل‌ها و جانوران ترکیبی) و نقوش ساسانی است که پس از ورود اسلام تلفیق و تحول یافته و بازآفرینی شده‌اند.