خوانشی بر هنر کاشینگاری در دورۀ قاجار(نمونۀ موردی محوطۀ شرقی کاخ گلستان)
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تاریخ تحلیلی و تطبیقی هنر اسالمی، دانشگاه هنر، تهران، ایران
2 دانشجوی کارشناسی ارشد معماری داخلی موسسه آموزش عالی فردوس، مشهد، ایران
3 استادیار گروه معماری موسسه آموزش عالی فردوس، مشهد، ایران
doi
10.22077/nia.2024.7322.1832چکیده
هنر قاجار با قرار گرفتن در سیر انتقالی از سنتگرایی به مدرنیته، دارای ویژگیهایی در زمینۀ محتوا و ماده است که همین موضوع، باعث جذابیت مطالعاتی آن شده است. هنر کاشیکاری نیز به عنوان یکی از هنرهای تزئینی این دوره، از اهمیت ویژهای برخوردار است. کاخ گلستان یکی از قدیمیترین و مهمترین بناهای سلطنتی دورۀ قاجار میباشد که تزئینات کاشیکاری بسیاری دارد. کاشیهای محوطۀ شرقی کاخ، همچون دفتری مصور، ویژگیها و شرایط اجتماعی_سیاسی دوران قاجار را به نمایش گذاشته است. از اینرو مطالعه و بررسى این نقشمایهها، روشنگر بسیارى از مسائل مربوط به هنر دورۀ قاجار میباشد و میتوان با شناخت ویژگی هریک، خلأ تحقیقاتی موجود را تا حدودی پوشش داد. در این راستا هدف این پژوهش، بررسی و طبقهبندی هریک نقشمایههای محوطۀ شرقی کاخ و واکاوی معنایی و نگارگری هرکدام در قالب جدول است. بر این اساس، پرسشهای مطرح شده بدین ترتیب است: 1.عناصر تصویری و نقشمایههای بهکار رفته در کاشینگارهها کداماند؟ 2.منابع الهام و شیوۀ نگارگری مورد استفاده کاشینگاران در کاخ چیست؟ روش تحقیق پژوهش حاضر کیفی و شیوۀ گردآوری اطلاعات، به صورت میدانی(عکاسی) و کتابخانهای است. نتایج این پژوهش نشان میدهد در محوطۀ شرقی کاخ، نقشنگارهها به هشت دستۀ کلی، نقش پرندگان، میوهها، گلها، حیوانات، زن، نقوش روایتی، مناظر و ساختمانها تقسیم شدهاند که هرکدام متأثر از فن عکاسی، نقاشیهای قهوه خانهای، تمبر و کارت پستال روایت و داستانی از دورۀ قاجار را شرح میدهند. پس از دستهبندی نقشنگارهها دریافتیم که کاشیهای متنوع و رنگارنگی به شیوۀ هفت رنگ و معرق، با اصول قرینه سازی نگارگری شدهاند و با رعایت اصل پرسپکتیو، سایه و روشن، واقعگرایی زیادی را برای بیننده ایجاد کردهاند.
