مطالعه تطبیقی مؤلفههای بصری تزئینات و کتیبههای منبر چوبی عصر سجلوقی روستای فریزهند و برزرود نطنز
نویسندگان
1 کارشناسی ارشد دانشگاه هنر اسلامی تبریز
2 استاد دانشگاه تهران
doi
10.22077/nia.2024.6030.1692چکیده
یکی از با ارزشترین عناصر کاربردی و ضروری که در مساجد مورد استفاده قرار میگرفته منبر بوده است. واضح است که این دست ساخته به نحوی در ترویج و گسترش دین نیز مؤثر واقع شده است. بخش عمده ای از تحقیقات انجام شده در باب منبرها، پیرامون تاریخ ساخت آن بوده و کمتر مباحثی به ویژگیهای زیباییشناختی و نقوش به کار رفته در آن پرداختهاند دو منبر دوران اسلامی عصر سجلوقی روستاهای فریزهند و برزرود نطنز نمونههای برجستهای از منابر در ایران هستند که بررسی ابعاد تزئینی و ساختاری این منابر هدف مطالعه پژوهش حاضر میباشد. این تحقیق دارای ماهیت کیفی بوده و به روش توصیفی-تحلیلی و تطبیقی با استناد به داده هایی که به روش کتابخانهای و میدانی به دست آمده است، دو منبر مذکور را مورد توصیف و تحلیل و قیاس بصری نقشها قرار میدهد و در پی پاسخ به این سؤال است که چه تفاوتی بین دو منبر (برزرود و فریزهند) از منظر ویژگیهای ظاهری، نقش، کتیبه، ساخت، مواد و... وجود دارد؟در این آثار، طرحها و نقوش متنوع، تزئیناتی با نقوش هندسی و گیاهی و همچنین کتیبههای کندهکاری شده به خط کوفی و نسخ قابل مشاهده است. شیوهی اجرایی نقوش ابتدا به روش شبکهسازی مشبک شده است، و سپس روی زمینهایی چسبانده شده است و بعد کار منبت روی آن انجام شده است. در منبر برزرود بیشتر طرح ها تکرار ½ آئینه ای دارند و در منبر فریزهند روش تکرار واگیره ایی و یا ½ و ¼ آئینه ای بوده است. منابر مذکور از نظر نشستگاه در تضاد هستند که فرم منبر فریزهند محرابی شکل و برزرود ساختاری سادهتر دارد اما از نظر تزئینات پرکارتر است.