فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

نقش عقاب دو سر که نام آن با پارچه‌های مشهور آل بویه پیوند خورده، نقشی کم‌تکرار، منحصربفرد و رمزآمیز در هنر ادوار مختلف ایران است که زوایای کاوش‌نشده‌ی بسیار دارد. این نقش پیش از آن که بر روی منسوجات این دوران خودنمایی کند، بر روی بشقابی فلزی متعلق به دوران ساسانی نیز دیده می‌شود؛ موضوعی که برای اولین بار توسط پژوهش حاضر لحاظ شده است. با توجه به تأثیرپذیری‌های فراوان خاندان بویه از ساسانیان در حیطه‌های مختلفی نظیر سیاست و فرهنگ و نیز برگرفتگی‌های متعدد این خاندان از هنر ساسانی، این پژوهش نقش مذکور در دوران ساسانی را پیش‌متن همین نقش در دوران آل بویه معرفی می‌کند. هدف تحقیق پیش رو بررسی روابط بین دو متن و آشکار کردن انواع گونه‌شناسی بیش‌متنی است. جستار حاضر می‌کوشد به این سوالات پاسخ روشنی بدهد: ارتباط این نقش در دوران آل بویه با پیش‌متن خود چگونه تبیین می‌شود؟ در فرآیند اقتباس این نقش از دوران ساسانی توسط آل بویه چه تغییراتی رخ داده است؟ این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی و تطبیقی انجام گرفته است و از نظریه‌ی ترامتنیت ژرار ژنت سود می‌جوید. یافته‌های این تحقیق حاکی از آن است که با تلفیق نظام‌های نوشتاری و تصویری، رابطه‌ی بیش‌متنی از نوع تراگونگی و جایگشت است و این تراگونگی به شیوه‌ی گسترش، یعنی همزمانی توسعه‌ی مضمونی و افزایش سبکی، صورت پذیرفته است. جایگشت مورد نظر توسط هنرمند دوران آل بویه نشان از تلاش برای هم‌آمیزی و موافق کردن اعتقادات اسلامی و میراث فرهنگی دوران باستان دارد.