فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

آرامگاه امام‌زاده یحیی ورامین یکی از بنا‌های شاخص و معتبر دورۀ ایلخانی است. سابقاً در این بنا تزئینات گسترده‌ای به‌صورت گچ‌بری و کاشی‌کاری زرین‌فام وجود داشته که امروزه فقط گچ‌بری‌های آن باقی مانده است؛ اما کاشی‌های زرین‌فام آن از اواخر دورۀ قاجاریه به بعد، از پیکرۀ بنا جدا شده و بتدریج وارد موزه‌ها یا مجموعه‌های مختلف خارجی شده‌اند. در این بنا سه گروه مختلف کاشی‌کاری زرین‌فام وجود داشته که شامل کاشی‌های محراب، سنگ قبر و کاشی‌های ستاره‌ای هستند. در ارتباط با کاشی‌های محراب و سنگ قبر اطلاعات زیادی در منابع مختلف منتشر شده اما هیچ مطالعۀ جامعی در مورد کاشی‌های ستاره‌ای‌شکل صورت نگرفته است. نظر به اینکه این کاشی‌ها در برخی موزه‌ها هم‌چون ارمیتاژ، از فراوانی زیادی برخوردار بوده، لازم بود که در پژوهش مستقلی به آنها پرداخته شود. در ارتباط با این کاشی‌ها دو پرسش مهم وجود دارد: اول اینکه شاخصه‌های مهم ظاهری و تزئینی این کاشی‌ها چیست؟ دوم اینکه سازنده یا سازندگان احتمالی این کاشی‌ها چه کسی یا کسانی بوده‌اند؟ بر همین اساس هدف اصلی پژوهش حاضر بررسی و تحلیل ویژگی‌های ظاهری و تزئینی این کاشی‌ها است که با روش توصیفی – تحلیلی صورت پذیرفت. برای انجام پژوهش حاضر علاوه بر مطالعۀ منابع کتابخانه‌ای، از تصاویر و اطلاعات موجود در آرشیو موزه‌های مختلف خارجی نیز استفاده شده است. در نتیجۀ این پژوهش چنین مشخص شد که کاشی‌های ستاره‌ای‌شکل امام‌زاده یحیی را می‌توان از جنبه‌هایی هم‌چون ابعاد، تنوع رنگ‌، نقوش و مضامین کتیبه‌ها، نسبت به سایر نمونه‌های مشابه در دیگر بنا‌ها، بسیار شاخص و منحصر به فرد دانست. این کاشی‌های طی یک بازۀ زمانی پنج ماهه و احتمالاً توسط علی بن محمد بن ابی‌طاهر در شهر کاشان ساخته شده و سپس برای اولین مرحلۀ پوشش بنای امام‌زاده یحیی با کاشی زرین‌فام، مورد استفاده قرار گرفته‌اند.