تحلیل عناصر تصویری نقاشی های منتخب از صادق تبریزی با رویکرد نشانهشناسی
نویسندگان
1 دانشگاه هنر اسلامی تبریز
2 استادیار دانشکده هنرهای تجسمی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز
doi
10.22077/nia.2023.5220.1597چکیده
مکتب نقاشی سقاخانه جریان هنری بود که در دههی 1340 شمسی با استفاده از عناصر شکل از هنر مدرن و برخی از عناصر سنتی- مذهبی و باستانی در ایران شکل گرفت. نقاشان سقاخانه در تلاش بودند که به آثار خود هویتی قومی-ایرانی بدهند. هنرمندان منتسب به این جنبش ضمن ارج نهادن به عناصر تصویری کهن، آثاری پدید آوردند که به دنبال تفاوت در هنر خود بودند. پس با استفاده از هنر کهن، ارتباطی میان هنر مدرن و هنر سنتی برقرار کردند. آنچه در بررسی آثار سقاخانهای بیشتر دیده میشود عناصر تصویری-نشانهای هستند که از مضامین و مبانی فکری عمیقی ناشی میشوند. در علم نشانهشناسی به بررسی انواع نشانهها و قواعد و مبانی فکری پرداخته میشود. همچنین در این علم به تشریح رمزگان نشانهشناسی تصویری و نوشتاری در آثار صادق تبریزی با توجه به همسو بودن آثارش با اهداف این پژوهش مورد بررسی قرار میگیرد. بنابراین این تحقیق در تلاش است ضمن معرفی و شناسایی آثار این هنرمند، به وارسی ویژگیهای عناصر تصویری در نقاشیهای ایشان بپردازد و همچنین ساختار و مضامین این عناصر تصویری را با رویکرد نشانهشناختی مورد تشریح قرار دهد. لذا دو سوال اساسی در این تحقیق مطرح است: عناصر تصویری در آثار صادق تبریزی واجد چه مؤلفههای بصری است؟ این عناصر از چه نوع ساختار نشانهای برخوردارند، به عبارتی عملکرد رویکرد نشانهشناختی در آثار منتخب چگونه است؟ این تفحص به شیوهی توصیفی-تحلیلی با روش کیفی میباشد و همچنین گردآوری اطلاعات به صورت کتابخانهای و اینترنتی انجام شده است. برآیند پژوهش نشان داد؛ در آثار صادق تبریزی نشانههای تصویری در شش دسته طبقهبندی میشوند. به طور کلی عناصر تصویری بیشتر به صورت نمایهای و نمادین میباشد. بیشترین حجم عناصر تصویری از نوع نمادین-شمایلی بوده و از نشانه فیگوراتیو و انتزاعی ناشبیهساز تشکیل شده است و کمترین نشانه طبیعتگرایانه میباشد. در نمونههای مطالعاتی وجوه اشتراک بین نشانههای تصویری و نیز تقسیمات نشانهشناسی مفاهیم بسیار مشاهده شده است. نقوش نوشتاری، در آثار تبریزی از جایگاه خاصی برخوردار است که با مضامین دینی و معنوی و با خط ثلث ایرانی توأم شده است. از این نقوش در تمامی آثار مشاهده شده است. نقوش گیاهی بیشتر به صورت نمادین و نقوش انسانی و جانوری بیشتر به صورت شمایلی قابل رویت است.
