تحلیل ترکیب بندی و فضای بصری نقوش هندسی و کتیبه ها در دو برج مقبره چهل دختران و پیر علمدار دامغان
نویسندگان
1 عضو هیات علمی دانشکده هنر دانشگاه مازندران
2 دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
3 دانشیار گروه باستان شناسی دانشگاه مازندران
doi
10.22077/nia.2021.4265.1446چکیده
آرایههای تزیینی و کاربردی در دو برجمقبره چهلدختران و پیرعلمدار دامغان، بستر مناسبی جهت پژوهش در عرصه هنرهای بصری است و مساله اصلی تحقیق، ارزیابی کیفی فضاسازی و ترکیببندی عناصرهندسی و ساختار شطرنجی موجود در عناصرنوشتاری در بدنه برج مقبرهها است. هدف از مقاله، درک قابلیتهای بصری و نمایش تعادل در کلیت آثار است. سوال تحقیق این است که نقوشهندسی به همراه عناصرنوشتاری برجمقبرههای مذکور، به لحاظ ترکیب و فضاسازی (با رویکردبصری)، از چه کیفیتی برخوردار هستند؟ از اینرو، 8 نمونه تصویر گزینش شده و به روش توصیفی-تحلیلی وبه شیوه میدانی و اسنادی مطالعه گردید. نتایج نشان داده که نقوشهندسی به دو دسته ساده (برپایه شبکهمربع و مربعمورب) و پیچیده (برپایه اسلوب هندسهپرگاری) و عناصرنوشتاری نیز به دو دسته کوفیساده و گرهدار تقسیم میشوند که در هردوبنا ازاین تقسیمبندی استفاده گردید، ضمن آنکه استفاده از ترکیببندیهای تکرارشونده و انتقالی درهردوبنا، فرمیموزون به نقوش داده و تنوع نسبت فضای مثبتومنفی در این نقوش، موجب ساختاری منسجم شده است. در عناصرنوشتاری نیز کتیبهها، در پایهکار از خطوط عمودی، افقی و مورب (در کوفیساده) و ایجاد اشکال هندسی (در کوفی گرهدار) تشکیل شده اند. همچنین ترکیببندی در این عناصرنوشتاری از همنشینی حروف و کلمات در کنار نقوشهندسی و گیاهی حاصل شده و استفاده مناسب از فضایمنفی در کتیبه کوفیساده، به خوانش بصری کمک شایانی کرده است. در کتیبه کوفیگرهدار نیز توازن میان فضای مثبتومنفی از طریق نوشتهها و نقوش (هندسی و گیاهی) به خوبی مشهود است.
