کارکرد ایدئولوژیک نگاره های خاوران نامۀ مکتب شیراز با تکیه بر نظریۀ ایدئولوژی لویی آلتوسر

نویسندگان

1 دانشیار دانشکده فرش، دانشگاه هنر اسلامی تبریز

2 دانشجوی کارشناسی ارشد پژوهش هنر- دانشگاه هنر اسلامی تبریز

doi
10.22077/nia.2022.5350.1614
چکیده

خاوران نامه ابن حسام یکی از آثار شاخص مصور قرن نهم ه.ق مکتب ترکمانان شیراز است. این کتاب حماسی و دینی، مزین به نگاره‌های متنوعی از شرح دلاوری های حضرت علی(ع) است. هدف از پژوهش حاضر مطالعه کارکرد ایدئولوژیک نگاره‌های خاوران نامه است. با توجه به تساهل مذهبی حکومت در مواجه با گرایش‌های شیعی جامعه ایران مساله اصلی پژوهش شناسایی چگونگی مواجه و بهره برداری سیاسی و ایدئولوژیکی حاکمان ترکمان از موضوعات مصور این کتاب است. از این رو سوالات پژوهش عبارتند از: 1- سازوکارهای ایدئولوژیکی نگاره‌های خاوران نامه کدامند؟ 2-ایدئولوژی مستتر در نگاره‌های خاوران‌نامه چگونه توانسته است در خدمت اهداف حکومت باشد؟ چهارچوب نظری و تحلیلی پژوهش را نظریه ایدئولوژی لویی آلتوسر تشکیل داده است. تحلیل یافته ها به شیوه کیفی و به صورت توصیفی-تحلیلی، با استفاده از منابع کتابخانه‌ای به انجام رسیده است. انتخاب نگاره‌ها جهت تحلیل به صورت هدفمند و مبتنی رویکرد نظری پژوهش بوده است. نتایج نشان دادند نگاره‌های خاوران نامه در بازتولید ایدئولوژی غالب یعنی ظل الله بودن پادشاه و تبدیل افراد به سوژه‌های ایدئولوژیک موثر بودند، به طوری که این سوژه ها ناخودآگاه در خدمت ایدئولوژی حاکمان بوده و مطابق با نظریه آلتوسر به بازتولید آن کمک کرده‌اند.